Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dit zün geworden, zoodra de Zoon en, door den Zoon, de Vader voortbrengt, verdwijnt het onderscheid weer, en zijn beiden één: 110 Pd. St."

„De waarde — vervolgt Marx nu — wordt dus aangroeiende waarde, aangroeiend geld, en dus kapitaal. Zij komt uit de circulatie te voorschijn, gaat weer tot haar terug, bewaart en vermenigvuldigt zich in haar, keert vergroot uit haar weer en begint denzelfden cirkelgang steeds opnieuw."

Niet alleen openbaart zich hier Marx' „Philosophie als ein in sich zurückgehender Kreis, der keinen Anfang im Sinne anderer Wissenschaften hat," maar veel sterker nog kunnen wij constateeren, dat Hegel's leer der drieëenheid ons in deze citaten in onderling verband gebracht, feitelijk onveranderd tegemoet komt met dit voorbehoud natuurlijk, dat de Hegeliaansche cirkelrede^ neering ondersteboven wordt gekeerd. De theologie begrijpt, volgens Hegel, de gedachte der drieëenheid in dezen zin, „dasz Gott der Vater (dieses einfach Allgemeine, Insichseiende), seine Einsamkeit aufgebend, die Natur (das Sichselbstausserliche, Aussersichseiende) erschafft, einen Sohn (sein anderes Ich) erzeugt, in diesem Andern aber kraft seiner unendlichen Liebe sich selbst anschaut, darin sein Ebenbild erkennt, und in demselben zur Einheit mit sich zurückkehrt; welche nicht mehr abstracte, unmittelbare, sondern concrete, durch den Unterschied vermittelte Einheit der vom Vater und vom Sohne ausgehende, in der christhchen Gemeinde zu seiner vollkommenen Wirklichkeit und Wahrheit gelangende heilige Geist ist." Vatten wij dit in het kort nu aldus samen, dat Vader en Zoon, de Schepper en het Geschapene, opgaan m den Geest, dan is dit niets anders dan een formuleering, in de taal der voorstelling, van de zelfverkeering, die kenteeken' wet en werkingswijze, vorm, inhoud en doel van het ware is. „Die göttliche Idee i s t eben dies, sich zu entschhessen, dieses andere aus sich herauszusetzen und wieder in sich zurückzunehmen, um Subjectivitat und Geist zu sein": wat de goddelijke idee is 'voor Hegel, is de warenidee voor Marx. In de Hegeliaansche uitdrukking van de verhouding der eeuwigheidsidee heeft men de woorden Vader en Zoon maar te vervangen door waarde en meerwaarde, en het begrip Geest door de zichzelf bevruchtende waarde, en men heeft de marxistische vergelijking, die het onderscheid 'tusschen Vader en Zoon, waarde en meerwaarde, opheft en beiden vereenigt tot één, echter niet in den Heiligen Geest, maar in 110 Pd. St. Inderdaad: Marx koketteert niet alleen met Hegel's bijzondere

222

Sluiten