Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

19

noemen, verschijnsel, nl. de suggestie. Wie — zooals ook reeds meermalen geschiedde — zich rekenschap geeft van de beteekenis, die de suggestie heeft voor de inwerking van den eenen persoon op den ander, soms op heele menschenmassa's, onderschat dien invloed niet. Als derde verschijnsel, dat zich bij de twee vorige aansluit, denken wij aan de fictie. Het komt ons voor, dat illusie — eenigermate ook suggestie — zich verhoudt tot de inwerking op menschen, als de fictie tot de waarheids vors ching. Met alle drie, in zekeren zin irrationeele zaken kan men iets reëels bereiken. Nu komt men voor de kennis daarvan, de rol dezer irrationeele elementen in de wereld, met Stern alleen niet uit Niet dat door hem de belangrijke overal voorkomende suggestiewerking wordt over het hoofd gezien, zij het dan, dat het z. i. meer of minder willekeurig is of men meer op de imitatie dan wel op de suggestiewerking grooteren nadruk legt. En evenmin wordt door hem de illusie en fictie als factoren geheel verzwegen. Hij legt er zelfs in een bijzonder aan de „Tauschungen des Bewusstseins" gewijd hoofdstuk den nadruk op hoe Philosophie des Alsob, Pragmatisme en Psychoanalyse onzen blik voor de teleologische zijde der bewustzijnsdwalingen gescherpt hebben en geeft aan hoe een toekomstige psychologie op personalistischen grondslag de leer der bewustzijnsdwalingen zal hebben te behandelen.

Zeer zeker zullen eerst door een zoodanige psychologie op den duur de grenzen tusschen rationeel en irrationeel benaderd kunnen worden en zal men voorloopig nog omtrent velerlei hebben af te wachten. Toch leert de ervaring ons reeds iets, n.1. dat men niet bij het zelfgenoegzame persoonhjkheidsbegrip zal kunnen blijven, dat vooral van absoluut-idealistische zijde pleegt te worden aangenomen. De „rationeele" persoonhjkheid, die rustig aan zijn bureau zittend, waant steeds zich zelf te blijven en

Sluiten