Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

152

Een paar voorbeelden, aan onze schoolpaedagogiek ontleend, zullen dat duidelijker maken: door jaartallen te leeren, oefent men zijn geheugen; al vergeet men dus naderhand ook weer alle jaartallen, dan blijft toch de winst van het verbeterde geheugen, waarmede men dan zooveel gemakkelijker andere dingen leeren kan. Door 't maken van veel z.g. „denksommen" leert men denken, dat men dan weder in andere vakken gebruiken kan. M. a. w. de oefening als zoodanig is onafhankelijk van haar voorwerp.

Dit nu wordt tegenwoordig door velen op wetenschappelijke gronden bestreden. Zij zeggen: als men zich in iets oefent, dan verkrijgt men alleen geoefendheid in die zaak, waarin men zich geoefend heeft. Wie veel jaartallen leert, krijgt allicht een verhoogde vaardigheid in 't aanleeren en onthouden van jaartallen, maar geenszins van andere dingen: een algemeene geheugenkracht, die zou kunnen geoefend worden, bestaat er niet, wel een aantal verschillende geheugens voor verschillende objecten, en deze kunnen apart geoefend worden, elk aan zijn eigen object. Evenzoo: wie veel denksommen maakt, krijgt een zekere vaardigheid in 't oplossen van zulke sommen, maar er is geene algemeene denkkracht, die op deze of dergelijke wijze geoefend zou kunnen worden.

Daarover is een heete strijd ontbrand, die nog lang niet is uitgevochten, en waarin wij ons hier al evenmin kunnen verdiepen als in den vorigen. Laat mij er alleen dit van zeggen, dat ik geloof, dat de waarheid in het midden ligt, ofschoon vermoedelijk dichter bij de nieuwe dan bij de oude leer, en dat ik 't eens ben met dien practischen Engelschman, die de kwestie oploste in deze bondige uitspraak: 't is onmogelijk een ding te leeren zonder tevens van dat ding te leeren.

De moeilijkheden worden er niet kleiner op, wanneer men in de plaats van „formale Bildung" spreekt van „algemeine Bildung". Bij het weergeven van deze uitdrukking gebruiken wij gewoonlijk het woord „ontwikkeling" en spreken van „algemeene ontwikkeling", van „een algemeen ontwikkeld mensch", soms ook van „algemeen beschaafd" (zoo met name de spellingvereenvoudigers met betrekking tot de spreektaal) of ook wel van „beschaving" alleen, evenals de Duitscher van „Bildung" spreekt zonder meer.

Sluiten