Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

digen arbeid. Opgelegde arbeid is in het maatschappelijk leven niet te vermijden en met dit nuchtere feit moet iedere opvoeding rekening houden; maar een goede opvoeding houdt niet minder rekening met het daarin schuilend gevaar, dat de arbeidslust gedood wordt en tracht daarom zooveel mogelijk een beroep te doen op de spontaneïteit van het kind. Iedere opgelegde arbeid kan bovendien — en moet als het goed is — veranderd worden in vrijwillig aanvaarden arbeid. Het hangt eenvoudig van den arbeidenden mensch zelf af, hoe hij zich tegenover zijn arbeid stellen wil; daarom tracht een goede opvoeding zooveel mogelijk aan het kind slechts zoodanigen arbeid op te leggen, dien het vrijwillig aanvaarden cn zoodoende tot zijn arbeid maken kan. Dat kan het kind echter alleen — maar doet het dan ook bijna zeker — wanneer het een arbeid is, die aan zijn eigen natuur aansluit, zijn eigen spontaneïteit prikkelt, beteekenis voor hem heeft in zijn eigen levensfeer Dat hebben ieder op zijne, maar ieder op geniale wijze, die twee groote opvoedkundigen Fröbel en Montessori gedaan, en het door hen ontstoken licht schijnt nu wel zoo krachtig in onze schoolduisternis, dat woorden als „zelfwerkzaamheid", „spontaneïteit", „de arbeidsschool in plaats van de leer- of luister-school" reeds alledaagsche waar op de paedagogische markt zijn geworden. Maar vandaar tot werkelijke invoering in de school is nog een heele stap. En over de medewerking van het huisgezin valt ook nog niet hard te roemen ; gemopperd wordt daar genoeg, maar intusschen werkt men het kwaad meer in de hand dan tegen. Wat onze kinderen op school vooral leeren, en wat door het huisgezin gewoonlijk bevorderd wordt, dat is zich werk laten voorschrijven en zich leerstof laten ingieten. Onze geheele schooldidaktiek is pepton-didaktiek. Pepton, gelijk bekend, is een laboratorium-product, bestaande uit voedingsstoffen, die zoo bewerkt zijn als anders in een gezonde menschenmaag geschiedt. Vele jaren geleden verwachtte men wonder wat van dat middel, dat de maag van allen arbeid ontlasten zou; zwakke menschen behoefden slechts pepton in te nemen dan werden zij vanzelf sterk; pepton was het non pais ultra van verteerbaarheid. Tegenwoordig weet

!) dus niet maar in de kunstmatige levensfeer der school, of in de hem vreemde der volwassenen.

201

Sluiten