Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

206

deercel, de wetenschappelijke onderzoeker in zijn laboratorium, de verkondiger van verheffende en bevrijdende denkbeelden, zij allen leveren — de ervaring heeft het ons tallooze malen geleerd, ook waar aanvankelijk de schijn een andere was — maatschappelijk productieven arbeid, evengoed als de landbouwer en de handwerker. En ook de mensch, die uit eigen levenskracht en levensrijpheid een ander mededeelt, die den dolende terechtwijst en den neerslachtge opbeurt, doet hetzelfde, want hij brengt daardoor hun gezonken productievermogen weder op peil.

Is het dus voor onze beschouwing geheel onverschillig welke soort van productieven arbeid onze kinderen later in het leven zullen verrichten, niet onverschillig is, of en hoe wij hen daartoe opvoeden. Dat ieder zijn quantum, d.w.z. zijn volle maat, aan de gemeenschap heeft bij te dragen, dat moet hun om zoo te zeggen met de paplepel worden ingegeven, of nog beter — want dit beeld past natuurlijk slecht bij onze bovenstaande polemiek tegen de pepton-paedagogiek — dat moeten zij van kindsbeen af in hun eigen leven realiseeren. Hetgeen niets anders beteekent, dan dat zij moeten werken. Maar dan wederom: echt werken. En dan komt er voor de echtheid, van dezen kant beschouwd, nog dit criterium bij, dat zij moeten worden gewend aan gemeenschapsarbeid. Ik zeg opzettelijk niet: gemeenschappelijken arbeid, omdat dit nog een kans openlaat voor misverstand, ni. voor de dwaling van Montessori, die de kinderen wel gemeenschappelijk laat arbeiden, maar alleen in dezen zin, dat zij de heele bevolking van een school in één lokaal en tegelijkertijd laat werken in de zoete verwachting, dat uit deze eenheid van tijd en plaats wel het gemeenschapsgevoel opbloeien zal. Mogelijk, en voor een deel zelfs waarschijnlijk; maar een opvoeding tot gemeenschapsarbeid is dit niet, want ieder kind doet zijn eigen werk, is individueel bezig. Zulk een opvoeding verschaffen daarentegen wel de „Arbeitsgemeinschaften", die Kerschensteiner op de school wilde invoeren, en gedeeltelijk reeds ingevoerd had, en die de Amerikanen, die ook hierin zijn en onze wegbereiders en gidsen zijn geweest^grouyo labour noemen. Wie meer daarvan weten wil raadplege vooral het Verslag van de Tentoonstelling „Opvoeding der Jeugd boven den leerplichtigen Leeftijd", den Haag 1919, en daarin de redevoeringen van

Sluiten