Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

is, omdat de boer dan landarbeider zou worden, ver» waarloost hierbij een factor, die van veel gewicht is: de vrijheid of wat daarvoor wordt aangezien. Deze factor doet den boer liever vrouw en kinderen exploi» teeren dan terug te vallen in het „ambt" van landarbei» der, dat op het dorp bij niemand in tel is.

Het loon van deze groep ligt beneden de .ƒ 1000.— per jaar; de werktijd is onbegrensd. De boer, die met eigen huisgenooten het bedrijf bewerkt, is in den zomer in touw van zonsopgang tot zonsondergang, d. i. 12—16 uur.

De afhankelijkheid van deze groep van kleine boeren en pachters is groot.

De kleine eigen boer zit meestal diep in de schuld. Hij mag ziin geldschieters niet ontstemmen. Vaak heeft hij geld tegen billijke rente en steeds heeft hij borgen noodig Hii moet deze lieden te vriend houden en op zijn woorden passen.

Er zijn ook eigen boeren, die te weinig grond hebben en er wat bij huren. Somtijds huren ze tegen een billijken prijs, maar dat gaat dan onder de stilzwijgende afspraak, dat ze de huidige orde van zaken niet zullen bedreigen.

Onder de pachters heerschen meestal droevige toe» standen. De pachters onder den landadel b.v. verkeeren vaak in een toestand, die doet denken aan den tijd der lijfeigenen. Wie de pachtcontracten leest, merkt, dat hier langen tijd geleden de wijzers van den tijd zijn blijven stilstaan. Ik heb hier een koeli»contract voor mij liggen, dat aan de boeren wordt opgedrongen door Lodewijk Hieronymus Graaf Schimmelpenninck, heer van Nijenhuis eh Peekendam, wonende te Diepenheim, welk contract o. a. bepaalt, dat de boer, wanneer de vruchten van zijn arbeid door het wild worden opgevreten, zorgvuldig moet waken, dat dit wild niet door stroo» pers wordt weggevangen. En ik heb hier nog een ander contract, van Graaf Bentinck, heer van het Weldam bij

5

Sluiten