Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

134

ZELFBEZINNING EN WERELDBEELD

spontaan, door assimilatie van krachten, zich te ontwikkelen tot een hoogere machine; de dominantenziel van het oerslijm heeft dit vermogen echter wel. De machine heeft alleen „arbeidsdominanten" die haar, niettegenstaande zij niet bewust is, ja zelfs qua machine niet eens leeft, toch doelmatig en logisch doen werken. Maar waarom? Toch alleen omdat wij menschen haar die ziel gegeven hebben. Het oerslijm daarentegen heeft bovendien nog ,,Gestaltungsdominanten" waardoor het zich uit eigen kracht kan ontwikkelen, en hierin ligt juist het principieele verschil dat eigenlijk een vergelijking tusschen organisme en machine volstrekt verbiedt. De machine werkt doelmatig door ons intellect, wij vórmden een vast struktuur van krachten volgens welke haar werking een streng, en door ons bepaald, verloop moet hebben; het organisme echter werkt doelmatig door. . . . waardoor, zoo niet door zijn eigen immanente, scheppende. . . . intellekt? Hoezeer ook ongetwijfeld de ontwikkeling van het organisme, wanneer eenmaal een bepaalde richting werd ingeslagen, in hoofdzaak automatisch, machinaal voortschrijdt, er zijn toch steeds momenten waarin die richting of haaf wijziging moet worden gekozen «n dus haar doelmatigheid moet worden voorgesteld, moge dan ook die voorstelling bij het oerslijm misschien wel in niets anders, dan in ,,gewaarwording" (Empfindung) van een prikkel bestaan. Doch men trachte zich eens een gewaarwording zon-

Sluiten