Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

158 ZEDELIJKE EN REDELIJKE WERELDORDE

kelijke daad juist te kiezen maar ook haar toekomstige uitwerkingen te berekenen. Daarom schiep hij, ervaring na ervaring in geslacht op geslacht vastleg* gend, splitsend, verbindend, steeds al zijn vermogens tot hooger graad verheffend, die wonderbaarlijke denkmachine, die hem in staat stelt voortdurend het bewustzijn te verrijken en te versterken. De primitieve zinnen toch, al maken hun dadelijke gewaarwordingen een min of meer doelmatige reaktie mogelijk, geven op zichzelf nog geen waarborg voor hooger ontwikkeling. Deze kan eerst ontstaan wanneer het verstand de bedriegelijke en onvolkomen gewaarwordingen, krachtens de verbindende herinnering aan vroegere ervaring, niet slechts weet te verbeteren en daardoor betrouwbaarder te maken, maar tevens ook het individu onafhankelijker doet worden van de onmiddellijke omstandigheden -en het leert om zich, behalve aan de feiten zelf, ook nog aan te passen aan hun kausaal verband.

Het schijnt dat bij de lagere dieren het doel des denkens — en ik versta onder denken iedere geestelijke levensaktie, bewust of onbewust — hoofdzakelijk is het vormen van in het algemeen doelmatige instinkten. En men zou kunnen veronderstellen dat het gevaarvolle en wisselvallige leven van den primitieven mensch een betere en snellere aanpassing aan de levensomstandigheden wenschelijk heeft gemaakt en dat de achtereenvolgens zich ont-

ir8

Sluiten