Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

STAM-MORAAL EN STAM-RECHT

l83

men „juist", dat is „moreel" handelt?

Men zoeke ook niet een verschilpunt tusschen religie en filosofie in de neiging der eerste tot „mystiek". Niets ware onjuister. Want het wezen der mystiek bestaat allerminst in die pseudo-dichterlijke duisterheid van gedachte en die extatische of asketische richting van het dadenleven die zoovele religieuzen, van welken godsdienst dan ook, kenmerkt. Bovendien, ook vele filosofen vertoonen dezelfde eigenschappen. Maar het wezen der mystiek is dit intuïtief begrijpen der godheid, dit uit-zichzelf meeleven met het Al-eene, dat alpha en omega is van al ons voelen en denken en doen, en als zoodanig aan beiden, filosofie en religie gemeenzaam is, zoowel in het oerbegin als aan elk einde. De denkende vrome noemt dit mystieke begrijpen „voelen" en associeert zijn schijnbaar bovenzinnelijke openbaring met alle produkten zijner vaak bizarre en nog uiterst zinnelijke fantasie; de vrome denker daarentegen weet zijn hoogst redelijke zelfonthulling op, voor hèm, adaequater wijze te uiten. Zoo zal de denker der toekomst, hoewel er geen zweem van wat tot dusver religie heette meer in hem leeft, toch in hooger mate mysticus zijn dan de bedwelmde waarzeggers, profeten en extatici van het verleden.

STAM-MORAAL EN STAM-RECHT.

Zoolang er geen grens is tusschen het natuur-

Sluiten