Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

OPTIMISME EN PESSIMISME

licht zich laat verleiden inplaats van zelf te leiden, en de geest, die immers nog niet anders dan dualistisch denken hem, keert zich beschaamd en bedroefd van het hem vijandelijke lichaam af. Zoo wordt de wensch om van den plaag der spoken bevrijd te worden in de hoogere religies tot het verlangen naar verlossing des geestes uit de banden der materie, en de materieele straffen en belooningen die tot dusver een moreel leven voordeelig moesten maken, worden — ook al wijl de ervaring meer en meer leert dat de vergeldingstheorie op aarde faalt — quasi vergeestelijkt en in een hiernamaals verlegd dat meer stof biedt voor de vage droomen en wenschen van den gedesillusioneerden geest. Alle religieuze tradities worden mystiek getint en met bespiegelende filosofie vermengd; verwondering, maar weemoedige, droevige verwondering om de niet meer bevredigende werkelijkheid en tevens toewijdende, hoopvolle liefde tot het in een andere, „ware" werkelijkheid verplaatste ideaal, vervullen de harten. Zoo is met den groei des denkens, die eenige voorwaarde tot hooger levensmacht, tevens de smart om het leven zelf ontloken, die van nu af aan des menschen gemoedsleven zal beheerschen. Want hoe machtig ook de geest zich reeds verhief, het bleven nog altijd voornamelijk de vrees en de wanhoop die zijn wenschen, die zijn gedachten, richtten. De fetisch- en doodenvrèes verloren hun verschrikkelijke macht om voor de doodsvrees plaats te maken.

203

Sluiten