Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

MORAAL ALS WENSCHVERVULLING

delooze ontwikkeling van denk- en daadkracht, van logische en ethische norm-ervaring is in hem vastgelegd en vormt de niet meer te verloochene basis zijns levens. Dit verstandelijke en moreele karakter van den mensch bepaalt noodzakelijk de wijze waarop hij op het hem omringende milieu moet reageeren, hoe hij het overwint, in zich opneemt, verwerkt en hervormt naar eigen inhaerente richting; of hoe hij bij gebrek aan eigen-kracht er aan te gronde gaat. Hij heeft de macht uit eigen kracht te scheppen, maar het blijft onweerlegbaar: hij moet vinden en kan alleen ontwikkelen wat potentieel in hem aanwezig was en wat hem — kon hij zichzelf slechts onbevooroordeeld analyseeren — als een vage intuïtie, een onuitgesproken wensch, bewust zou zijn en niet zelden ook werkelijk aldus bewust is. Zoo kan „onbevooroordeeld" denken nog slechts de beteekenis hebben van op eigen, nieuw vooroordeel voortbouwen, want welk oordeel berust Jiiet op de oordeelen die vóór gingen?

Hiermede is natuurlijk niet gezegd dat zoowel religie als filosofie bij hun ontvouwing tenslotte niet meer en niet anders zouden scheppen dan in de bewuste of zelfs onbewuste bedoeling van hun schepper lag. Een bepaalde moraalncAzfina wordt verlangd en bepaalt de manier van zoeken; een bepaalde moraaluorm is het resultaat. Maar door het bereiken en gebruiken van dit resultaat is de ervaring verruimd, nieuwe principes en problemen

Tot het Al-Eene 15

225

Sluiten