Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ONDcRGANG VAN DEN GODSDIENST

den als een gegeven, dat, eenmaal in haar bezit, onmiddellijk verstart. Want de massa is niets anders dan de oude oerstam, die iedere levende, individueele gedachte door haar taboe versteent tot traditie; die levende taal fixeert tot dood napraten, de innerlijke gemeenschap des harten tot uiterlijke kerk. De kleine massa der uitverkoren geloovigen is het, die in haar onverantwoordelijken eigenwaan tenslotte de oerbedoeling van den scheppenden individu verwringt tot welhaast haar tegendeel; die onder de suggestie van verblinde ijveraars christelijke naastenliefde en verdraagzaamheid verkeert tot... . inquisitie; revolutionaire broederschap tot Jacobijnsche bloeddorstigheid, communisme tot Tsjeka. En die andere massa, de Groote Heilige, het Souvereine Volk, die massa.... kent alleen vrees en verschrikking, terret nisi metuat, gelijk Spinoza zegt. En zij zal daarom, altijd weer, een God van liefde herscheppen tot een duivel van haat. Zij zal met de grenzelooze wreedheid van den oermensch de taboe's handhaven door haar „leiders" ingesteld. De massa zondigt steeds. Sancta simplicitas; maar zij zondigt. Van de massa is nooit veel goeds gekomen, wel onnoemelijk veel kwaads. En ook in dezen tijd brengt zij ons vóór alles onbegrensde aanmatiging, peillooze domheid, beestachtige misdadigheid en jammerlijken waanzin.

De vrije denker, de wedergeboren geest, heeft waarlijk geen reden om bij de massa steun te zoeken

259

Sluiten