Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE BOUWKUNST DER PRAE-HISTORISCHE VOLKEREN.

5

Dolmen zijn steenen tafels, die waarschijnlijk gediend hebben als offertafels. Ze komen in drie hoofdvormen voor.

a. Dolmen, bestaande uit drie steenen, trilithen, waarvan één steen gedragen wordt; ze dienden niet voor

offeren en komen zelden voor. Fig. 5. b.

b. Dolmen, bestaande uit vier steenen, drié ervan gerangschikt in een rechthoek, waarvan één zijde ontbreekt;

en de vierde rust op de drie andere. Fig. 5. d.

c. Dolmen, bestaande uit meer dan vier steenen, soms een kist vormend, naar alle zijden gesloten (in Ierland). Dat dolmen gediend hebben voor offerdoeleinden wordt bewezen door de in vele gevallen op het bovenvlak

aanwezige ronde uitholling voor het opvangen van bloed, en het gootje, waardoor het werd afgevoerd. De bekende groote steen in „de Vuursche" (Gooiland) is onder de eenvoudige dolmen te rangschikken.

Hunnebedden, door aarde bedekte dolmen, zooals die nog in Noord-Duitschland voorkomen. Ook de in ons land in Drente (o. a. bij Borger, Rolde en Havelte) gevonden steengroepen zijn hunnebedden. ') Fig. 5. aenc.

Ganggraven. De lange gangen bestaan uit een dubbele rij vertikaal staande, gewoonlijk binnenwaarts hellende steenen, die eindigen in een rechthoekig of rond vertrek, eveneens van steenblokken, afgedekt door een of meer reusachtige steenen, open aan den voorkant, achter gesloten. Soms is het vertrek in twee of drie deelen verdeeld, soms ook is reeds een vertikaal staande steen als pijler gebruikt. Belangrijke voorbeelden zijn de ganggraven bij Saumur (Frankrijk), New-Grange (Ierland) en Antequera (Spanje), welk laatste het grootst is, n.1. 25 bij 6 M., Fig. 5. eenf. en door pijlers is ingedeeld. Ganggraven kunnen ook in tumuli zijn verborgen. Fig. 8. e.

Cromlechs, steencirkels, komen in Frankrijk en Duitschland weinig, in Engeland meer voor. De meest beroemde is de Stone-henge (hangende steenen) bij Salisbury in Zuid-Engeland. Het was, evenals de Fig. 6. a. b, Druïdentempel bij Abury, een heilige plaats. In cirkelvorm zijn 30 pijlers van 4'/2 M. hoog gerangschikt. c en «• Hierop rusten, door middel van een gat aan de onderzijde, passend op een pen van de pijlers, dwarsbalken. Binnen den eersten cirkel ligt een tweede cirkel van kleinere steenén. In 't midden staan 10 pijlers van graniet (uit Ierland aangevoerd) paarsgewijs in hoefijzervorm, waarbinnen ook weer een rij kleinere steenen. De middellijn van den buitensten cirkel is ongeveer 88 M.

De Druïden-tempel bij Abury ligt op een groot, cirkelvormig terrein van 500 M. middellijn, Fig. 6. f. omgeven door een gracht en wal, waarop twee alleeën van steenen pijlers uitkomen. Een der alleeën eindigt weer in een cromlech. Het centrum van den grooten cirkel wordt ingenomen door twee cromlechs, die elkaar bijna raken.

4. Het bronstijdperk. Een groote schrede voorwaarts was het gebruik van het brons, een verbinding van koper en tin, waarvan het gebruik ongeveer 2000 j. v. Chr. in Midden-Europa voor het eerst kan worden aangetoond. De oudste periode sluit aan bij het steentijdperk en duurt tot ongeveer 1000 j. v. Chr. De jongere bronsperiode duurt voor Midden-Europa van 1000—700 v. Chr. Eerst dan komt het ijzer het aantal metalen, tot dusver koper, brons en goud, vermeerderen. In Noord-Europa eindigt het bronstijdperk eerst omstreeks 500 v. Chr.

Niet alleen werden bronzen voorwerpen uit het Zuiden ingevoerd, ook de bronstechniek was in Midden- en Noord-Europa buitengewoon ontwikkeld. Bij het geometrische ornament komen nu, vooral in verband met de techniek, voornamelijk spiralen, concentrische cirkels en golflijnen, met sterk overslaanden kop. In het Noorden worden hier diermotieven aan toegevoegd, vooral slangen en draken.

Ook de woningen werden verbeterd. De paalwoningen werden nu op het land gebouwd en omgeven door

') Dergelijke groote granietblokken, vooral in 't Oosten van ons land wel aangetroffen, en niet tot hunnebedden gerangschikt, noemt men zwerfblokken. Ze zijn door Skandinavische gletschers afgerukt, door ijsbergen aangevoerd, en na het smelten hiervan achtergebleven.

Sluiten