Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

DE OUD-CHRISTELIJKE BOUWKUNST.

267

vervaardigd. Meer zelfstandig ontstaan dan de Romeinsche basiliekbouw, wijkt die in Ravenna in wezen toch weinig van den eerstgenoemden bouw af. Zelf oefende Ravenna weer invloed uit op de bouwkunst te Parenzo en Triest. Meestal zijn de basilieken 3-beukig, zonder transept en zonder galerijen. Naast de apsis worden, in de assen der zijbeuken, kleinere nissen aangebracht. Tusschen het kapiteel en den voet van den boog ligt een omgekeerd afgeknot pyramidevormig tusschenstuk. Uitwendig kenmerken de basilieken zich door lisenen met bijbehoorend rondbogenfries, en door voor en achter aangebrachte topgevels, waartegen het dak loopt. De afzonderlijk staande torens zijn rond.

Fig. 258. De S. Apollinare in Classe (genoemd naar de voorstad Classis, gebouwd 534—549), is een 3-beukige Fig. 263. basiliek, lang 55.7 M. en breed 29.7 M. De breede middenbeuk eindigt in een groote apsis, halfcirkelvormig van binnen, buiten in den vorm van een halven tienhoek. De zuilen zijn zonder entasis; lisenen met rondbogen vormen een blindbogenfries. De ronde alleenstaande toren is 40 M. hoog, beneden heeft de toren een middellijn van 8.4 M., terwijl de muren 1.8 M. dik zijn. De grootste en oudste 3-beukige basiliek te Ravenna is de in 501 Fig, 265. door Theodorik gebouwde S. Apollinare nuovo, geheel gelijk aan de eerstgenoemde, doch waarin 24 zuilen uit Byzantium zijn geplaatst. Verder de S. Agatha (417), met een ronden toren; en met een vierkanten toren de S. Giovanni Evangelista (425) en de S. Francesco (450). Ten slotte de S. Spirito (+_ 500).

Verspreid in Italië liggen nog de volgende plaatsen, waar Oud-Christelijke basilieken werden gebouwd: Milaan (S. Ambrogio, 382), Aquileja, Albano, Brescia, Capua, Fiesole, Grado, Lucca, Murano, Nola, Napels, Ostia, Perugia, Parenzo, Pola, Salona, Sessa, Spoleto, Triest* Torcello (eiland bij Venetië), Terracina, Teurnia en Zara.

3. Basilieken in Byzantium, Griekenland en Klein-Azië. Deze hadden meestal een apsis, die na de 5e eeuw gebouwd gewoonlijk 3- of 4-hoekig waren ommanteld. Naast de apsis lagen dienstvertrekken, en er voor een dwarsbeuk, waardoor de basiliek een kruisvorm verkreeg. De zuilen loopen soms in den dwarsbeuk, een omgang vormend, door, terwijl ook meestal galerijen boven de zijbeuken zijn aangebracht. Pijlers worden alleen toegepast, als in groote gebouwen de constructie de toepassing eischt. Ook tempels werden in basilieken veranderd door toevoeging van een buitenmuur en een apsis, en door doortrekking van de lange rijen zuilen. De cella deed dan geen dienst meer.

O. a. te Aphrodisias, te Ancyra (de Augustustempel), te Seleukia (hedendaagsche Meriamiik), Kardamena (nu Kos), Per ga mon, Ga za en niet te vergeten het Parthenon, en een tempel te Delphi.

De Agiosjoannesofjohannes StudioskerkteKonstantinopel is een 3-beukige basiliek zonder dwarsbeuk. De inwendig ronde apsis is van buiten 3-zijdig. De zuilen dragen kapiteelen van de composietorde, met schematisch Byzantijnsch bladornament; op deze kapiteelen rust het hoofdgestel, waar boven galerijen volgen, die rondboogarcaden vormen. De voorhal is driedeelig, met atrium.

De Dimetriusbasiliek te Saloniki dateert, wat grondplan betreft, uit de 5e, en volgens den opbouw uit de 7e eeuw. Later in moskee veranderd, vertoont deze 5-beukige kerk ook galerijen in den dwarsbeuk en boven de buitenste zijbeuken. Het licht valt heel hoog in den middenbeuk binnen. De zuilen dragen het teerlingvormige tusschenstuk, waarop de rondbogen rusten. Tusschen de zuilen van den middenbeuk staan aan weerszijden 2 pijlers.

Nog worden overblijfselen van Oud-Christelijke basilieken, behalve bovengenoemde, gevonden, o. a. te Adalia, Asklepieion, Andaval, Bimbirkilisse (16 stuks), Dschardak, Dikelitash, Gulbagtsche,

Sluiten