Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

272

DE OUD-CHRISTELIJKE BOUWKUNST.

5. Van de basilieken in Palestina, uit de 4e eeuw afkomstig, zijn er enkele 5-beukig, o. a. de Mariakerk te Bethlehem; in kruisvorm gebouwd, hebben 3 armen een apsis. De korte zuilen met Korinthische kapiteelen dragen een architraaf. De 5-beukige basiliek van C o n s t a n t ij n op het H. Graf is geheel verdwenen. Nog stond op dén Olijfberg te Jeruzalem een 3-beukige basiliek, terwijl in andere plaatsen meerdere overblijfselen worden gevonden, o. a. te Ma de ba, van 8 basilieken.

6. Daar de Oud-Christelijke basilieken in Egypte vaak zijn veranderd, is het oorspronkelijke type niet juist meer vast te stellen. In Noord-Afcika echter, waar reeds in de 3e eeuw talrijke Christengemeenten bloeien, dateeren de meeste basilieken uit den Vóór-Byzantijnschen tijd. Daar ze echter niet van natuursteen waren gebouwd, doch opgetrokken van breuksteen met kalk, zijn ze slecht bewaard gebleven; slechts voor de apsis werd soms van natuursteen gebruik gemaakt. Meestal waren de basilieken 3-beukig, zelden 1-beukig, terwijl als regel de apsis werd ingebouwd. Toch komen ook 5-beukige en zelfs 7-beukige basilieken in N.-Afrika voor, zonder dwarsbeuk echter. De basilieken te Djemila en Hidra, uit de 4* eeuw, zijn rechthoekig, zonder apsis. Te Thebessa zijn naast de apsis, van af de 5e eeuw, dienstruimten bijgebouwd en boven de zijbeuken galerijen aangebracht, terwijl ook een voorhof en portiek, vanwaar uit 3 deuren toegang geven tot het schip, niet ontbreken. Te Orleansville werd een basiliek met 5, en te Tipaza een met 7 beuken gebouwd, terwijl bij Carthago het

Fig. 259. 7. aantal beuken tot 9 wordt opgevoerd. Een enkele maal komen 2 apsiden voor, o a. te Orleansville; vermoedelijk' bestond de Westelijke reeds; toen, nadat orienteering vereischt werd, de Oostelijke werd bijgebouwd. Merkwaardig is het, dat alleen in N.-Afrika basilieken met 2 apsiden voorkomen. Te Orleansville zijn in de Re pa r a t us-basiliek beide apsiden ingebouwd, terwijl de basiliek dateert van + 250. In de basiliek te E 1-H a y z zijn zuilen als halfzuilen tegen de pijlers geplaatst, een voorlooper dus van de middeleeuwsche samengestelde pijlerconstructie.

Centcaalbouw.

1. Te Rome de grafkerk van S. Costanza, aan de Via Nomentana, uit de 4= eeuw. Dit monument is geheel Fig. 259, 6. overwelfd; ter versterking werden de 12 paar zuilen van graniet twee aan twee gekoppeld, telkens geplaatst volgens stralen, zoodanig, dat ook weer telkens 3 paar zuilen van de volgende 3 paar gescheiden zijn door Fig. 269. een grooter intercolumnium, waardoor de kruisvorm spreekt. Ze dragen fragmenten hoofdgestel, waarop de ver- Fig. 272. bindingsbogen rusten. De middenbeuk is door een koepelgewelf van 11 M. middellijn, de omgang door een tongewelf overdekt. De kapiteelen zijn Korinthisch en Composiet. In de muren onder den koepel zijn 12 rondboogramen aangebracht, terwijl oorspronkelijk in den top een ronde opening licht door liet, welke opening nu door een lantaarn is afgedekt. Inwendig wordt een kruisvorm verkregen door den ingang en 3 halfronde nissen. De voorhal is aan weerszijden afgesloten door halfronde apsiden. Ook de doopkapel van Lateranen te Rome dateert uit de 4e eeuw. De S. Stefanorotonde is gebouwd volgens een dergelijk plan van een kerk op het H. Graf te Fig. 273. Jeruzalem. De zware muur, die den koepel schraagc, rust op een architraaf, waaronder 22 Ionische zuilen staan. De middellijn van den middenbeuk is 22.70 M. en de hoogte 24.25 M. Om de koepelruimte loopen nog 2 concentrische zijbeuken. De kruisvorm spreekt, doordat apsiden zijn aangebracht; de kruisarmen loopen door over de geheele middellijn van het gebouw. Hiertusschen liggen de zijbeuken, die overwelfd zijn. De grafkerk van H e 1 e n a is rond, en heeft 8 muurnissen. De doopkapel van Constant ij n is 8-hoekig. De zuilen staan in 2 verdiepingen; de zijbeuken zijn horizontaal afgedekt, terwijl de middenbeuk van boven oorspronkelijk open was. Voor de kapel staat een voorhal met zuilen.

Te Nocera staat de Santa Maria Maggiore, waarvan de ronde koepel rust op 16 Korinthische dubbelzuilen. Op de kapiteelen rusten, zonder tusschenstuk, de bogen, en hier boven volgt direct het koepelgewelf, dat ongeveer te halverhoogte overgaat in een gewelf van kleiner straal. Vermoedelijk was de koepel van boven oorspronkelijk open. Buiten den koepel is de muur nog cylindervormig opgetrokken, terwijl de vensters in den koepel snijden. De S. Angelo te Perugia lijkt op de S. Stefanorotonde; ook hierin spreekt duidelijk de kruisvorm. De doopkapel van S. Giovanni in Fonte te Ravenna (+ 458) is 8-hoekig,met een middellijn Fig. 264.

Sluiten