Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

284

DE BYZANTIJNSCHE BOUWKUNST.

2. Het zwaartepunt van de Byzantijnsche bouwkunst ligt in den kerkbouw, en wel vooral in den centraalbouw, die overheerschend is, en waarvoor de Aya Sophia een voorbeeld vormde; werkelijke rotonden zijn zeer zeldzaam. Het grondplan van de Byzantijnsche kerk staat in nauw verband met den geheimzinnigen en feestelijken godsdienst van de Christenen in het Oosten, en de afzonderlijke plaats in het gebouw, die voor de vrouwen bestemd was.

Het grondplan vertoont den vorm van een Grieksch kruis met 4 evenlange, korte armen; meestal is uitwendig door bijbouwen de hoofdvorm veranderd in een vierkant of een rechthoek, met een breede voorhal, maar ook spreekt soms uitwendig de hoofdvorm van een Grieksch kruis. Het centrum werd steeds door een koepelgewelf overdekt. De onderbouw voor den koepel ondergaat geen ingrijpende wijzigingen meer, ook niet in Italië en op Sicilië; alleen vertoont deze onder¬

bouw bij de later tot het Christendom bekeerde volkeren van Armenië en Rusland bijzondere eigenaardigheden.

De plaats van de priesters was van die der leeken aanvankelijk gescheiden door een traliewerk of door gordijnen; later werd het presbyterium door een wand, met tafereelen versierd (ikonostasis), van den middenbeuk gescheiden en alleen voor priesters toegankelijk door deuren, zoodat de handelingen der priesters aan het oog der menigte waren onttrokken. Fig. 280. 3, Om ruimte voor het presbyterium te winnen, werd dan de Oostelijke kruisarm verlengd, en hierin het altaar geplaatst. De zitplaatsen voor de priesters bevonden zich in de apsis, die inwendig rond, aan den buitenkant veelhoekig was. De bisschoppelijke katheder bleef in het midden geplaatst. Naast de apsis lag aan weerszijden een kleinere apsis, de Noordelijke dienstdoend als prothesis, de Zuidelijke als diaconicon of sakristy, waarin de priesters zich kleedden voor den dienst.

Fig. 280. 3. Door in de buitenhoeken van het Grieksche kruis vierkante ruimten aan te brengen, ontstaat een grondplan met drie beuken; de zijbeuken eindigen in pastophoriën, die naast

Fig. 281.

1. Byzantijnsche koepel. (Naar Bayet).

2. Constructie van de Aya Sophia te Constantinopel.

(Naar Choisyj.

3. 4 en 5. Ontwikkeling van den koepel op pendentiefs. 6. Palaeopanagia te Manolada. (Naar Lampakis).

Sluiten