Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

320

DE MAHOMEDAANSCHE BOUWKUNST.

Fig. 317.

1. Kapiteel uit het Alhambra. 2. Kapiteel uit Granada.

Het ornament is vlak of zeer laag reliëf, als 't ware met verdiepten fond; ook hun versieringen ontleenden de Mahomedanen aan de overwonnen volkeren, zoodat het ornament nu eens Klem-Aziatisch, Sassanidisch of Koptisch is, dan weer Byzantijnsche, Helleensche of Indische invloeden vertoont. Het Arabisch ornament is in den regel geometrisch, bestaand uit combinaties van 4- en 8-hoek, en bevattend een stelsel van Fig. 324 hoeken van 30° en 60°. Zoo ontstaan samengestelde en gevlochten veelhoeken in onbegrensde vlakpatronen, geschilderd op tegels of uitgesneden in gips of klei. Het reliëf, dat in het laatste geval ont- Fig. 328 staat, is juist daarom zoo schitterend als handwerk, omdat het niet werd geperst in te voren gereedgemaakte vormen, maar voor ieder deel opnieuw uit de vrije hand ' werd vervaardigd.

Naast dit geometrisch ornament vinden Fig. 323 ook arabesken veelvuldige toepassing.

Het zijn oorspronkelijk streng Aziatische styleeringen van het akanthusblad en rank, doch zóó als lijnornament opgevat, dat de natuur er niet meer uit te herkennen is. Bij voorkeur toegepast door de Mooren, wordt de arabesk ook wel moresk genoemd. Meestal vullen ze dan een geometrische hoofdindeeling aan. In Perzië is het ornament meer naturalistisch, evenals in Indië. Bladeren, bloemen, vruchten, dieren, en zelfs, maar altijd nog bij uitzondering, mensenfiguren vormen hier wonderrijke composities, die, hoe fijn als kantwerk bijna, opgevat, toch ook op grooteren afstand nog een fraai effect bereiken, daar de groote voerlijnen van de compositie blijven spreken.

Fig. 311. Ook opschriften uit den Koran in rechtlijnig, rechthoekig meandervormig kupsch schrift, of vrij ornamenteel Fig. 331. 6. gebogen in arabisch karmatische letterteekens dienen als orneering van groote geveloppervlakken. Hoe uitnemend de Mahomedaansche kunstenaars van dit letterschrift wisten gebruik te maken, laat ons de Kutabminaret in Indië zien.

De kleur is harmonisch en evenwichtig; met een uitgesproken voorliefde voor primaire kleuren, worden deze zoo toegepast, dat fond en ornament gelijkwaardig zijn. Als tapijten, herinnering aan den nomadentijd, spreiden zich de vlakornamenten in de weelderigste kleurencombinaties uit over de muren, vooral in de ArabischMoorsche kunst, waar de hoofdkleuren rood en blauw en goud door smalle witte lijnen zijn gescheiden. Evenals de geometrische indeeling wiskunstig verstandelijk en toch fantastisch is, blijft in de schitterende kleurencombinaties rust bewaard, terwijl symmetrie wordt verkregen door veelvuldige herhaling van dezelfde motieven.

Daar levende wezens zelden werden toegepast in de schilderkunst, moet eigenlijk het vlakornament worden beschouwd als Mahomedaansche schilderkunst, en om dezelfde reden vervangt het vlakreliefornament, de beeldhouwkunst. Worden in de beeldhouwkunst al eens levende wezens afgebeeld, dan zijn ze buitengemeen streng Fig. 332. gestyleerd (leeuwen in den leeuwenhof van het Alhambra).

Sluiten