Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

4

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

vinden, verkondigt hij een leer, waar zijn natuur dra, met de Grondslag van Verstandhouding bijvoorbeeld, boven uit gaat.

In de individualistische7 levensopvatting leefde de renais* sance zich in haar verste gevolgen uit. De vrije mensch die ééns toch wel indrukwekkende kwaliteiten had vertoond — ontaardde tot een geheel ordelooze persoonlijkheid en brak alle banden met de gemeenschap. De menschheid loste op in individuen, welke op zichzelf geringer werden naar diepte en omvang. Zelfs de zuiver wereldsche grootheid van den renaissancemensen werd niet meer bereikt. De ont* dekking van den mensch, de leuze: «een ieder zij zijn eigen soeverein», voerde tot een verscheurde samenleving, waarin niemand zichzelf genoeg en iedereen zijn medemenschen te veel was.

Met de rede tot eenige autoriteit te verklaren, was de innerlijke harmonie der menschelijke functies verbroken en verwerd de kritiek tot louter ontkenning. Het had den schijn, alsof mét de oude wereldbeschouwingen eeuwige wetten door de kritiek in het hart waren getroffen; alle bestendige zekerheid werd weggevaagd en voortaan onmo* erelijk. De geestelijke onvrede kwam over de menschheid, met den moreelen als noodlottig gevolg; tot het verwerven van een bevredigend inzicht, dat alleen en uitsluitend voor het constructieve en gedisciplineerde denken is weggelegd, was zij niet langer in staat. Uit den hoogen geluksstaat der zekerheid had zij zichzelf buitengesloten. Beroofd van alle blijvende en bevredigende inzichten, door den geest van ontkenning misleid, restte den modernen mensch niets dan een eclectische aanvoeling van de vele, van niet meer dan betrekkelijke waarde gebleken, opvattingen - zonder hoop om tot een afdoende, positieve beschouwingswijze te komen. Van Deyssel bijvoorbeeld verklaarde dit standpunt voor het eenig mogelijke in dezen tijd.

Is geen samenvattend inzicht in de wereld en hare ver* schijnselen mogelijk, de schoone ontroering bij den aanblik

Sluiten