Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

6

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

de geest om zijn recht, om inzicht en synthese. De zinnen een wijle geboeid, terwijl het volstrekte en het oneindige den geest onweerstaanbaar trekken, zijn de naturalisten aan een eeuwigen tweespalt overgeleverd. Tot de samenvatting van natuur en geest niet in staat, is geen hunner aan deze verdeeldheid ontkomen; het naturalisme heeft den volledigen, evenwichtigen naturalist niet voortgebracht.

Bij al haar vormschoonheid, vooral bij Flaubert van een klassieke zuiverheid, werd de menschheid van deze kunst niet beter - niet deugdzamer en niet gelukkiger. Den mensch niet nader brengend tot God, zijn de schoonheidsontroeringen, die zij wekte, geheel bijkomstig. In wezen onwaar, kon haar slechts een schijn van schoonheid eigen zijn. Van de stralende openbaring der waarheid was hier geen sprake. Maatschappelijk genomen, bood het naturalisme geen grond* slag, geen levensleer, geen uitkomst uit den steeds meer nijpenden geestelijken en moreelen nood, maar verhaastte het integendeel den ondergang der wankelende cultuur. Het suggereerde den mensch immers het geloof, dat hij enkel temperament en sexualiteit was; voor het overige maakte het hem met zijn pessimisme desperaat.

Intusschen naderde het cataclysme, dat men zelf had afgezworen van den hemel; onder de ivoren torens der kunstenaren werden de grondslagen der samenleving ge, schokt Met de tucht der persoonlijkheid waren de banden der gemeenschap geslaakt, die van een gedwongen samen* leving verwerd tot een horde, waarin de strijd om het bestaan als de hoogste levenswet gold, de overleving van den sterkste als het redelijkste recht, waarmede de ontbinding inderdaad tot een stelsel verheven werd.

Terwijl de bestaansstrijd van de katheders werd geleerd als wetenschap, verbonden zich de vertrapten, wanhopig geworden, tot de daad van het tegenoffensief. Allen zin voor ziel en zaligheid uit den geest geknepen in °nduldb«e misère, maakte het proletariaat zich op voor de eindafreke* ning De bestaansstrijd werd in praktijk omgezet als klassen*

Sluiten