Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

10

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

verzoening van droom en daad, het levensprobleem voor de besten onder de menschen, is hier ver te zoeken. In den droom zou het heil, in de natuur de geheele inwijding te vinden zijn. Wie naar haar stem luistert, leert het leven verstaan; hem is zij de bron der reine, stoorlooze zaligheid. Het kwaad en de onrust komen echter van de menschen.

Een breede, effen weg is hier gebaand, naar een pan* theïstische levensaanvoeling. Maar liever dan die gevaarlijke leerschool in natuurvergoding naar het voorbeeld onzer apologeten opnieuw af te breken — wat waarachtig geen kunst is — overzien wij met Van Eeden samen'zijn ont* wikkelingsgang van uit de wereldbeschouwing, die ons thans gemeen is. Het volgen van de «Heilige Richting», van de «Linie van Genade» in zijn ontwikkeling — waar* van hij zelf zong bij het onderscheiden van Schijn en Wezen — is ons wel zoo lief als het achtervolgen van den tobbenden zoeker in zijn afdwaligen.

Het zij, voor een oogenblik, vergeten, dat Windekind met zijn poëzie en onweerstaanbare elfen.allure, een gevaar* lijke jeugdvriend was; nu Van Eeden het ware bidden heeft geleerd, zij hem het gebed vergeven, waarbij Windekind voorbad. En Wistik willen wij niet meer onverbid* delijk opvorderen om zijn boozen geest van ontkenning te verantwoorden, nu Van Eeden het inzicht heeft aanvaard uit het redelijk geloof. Maar het blijft onvergetelijk als cultuurverschijnsel, dat Wistik Van Eeden bleef kwellen in een tijd, toen de wereldverklaring, dat hout hout is en steen steen en stof stof, als de hoogste wijsheid werd ge* accepteerd. De onvrede, onder Wistik's teistering, is een teeken van geestelijke diepte, al was zij geenszins van waarheid vervuld. De afwijzing van het materialisme — ons, lateren, licht genoeg — is een waarheidselement van positieve waarde in den Kleinen Johannes. Hij heeft zijn aanvechtingen om met de machtsspreuken van het mate* rialisme genoegen te nemen; maar zelfs in de vlegeljaren krijgen Pluizer en Cijfer hem nooit radikaal te pakken.

Sluiten