Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

14

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

Zichzelf genoeg, zal hij den opgang ondernemen tot het inzicht langs het pad der beproeving. Voor wie aldus zijn eigen wetgever wenscht te zijn en te blijven en volstrekt op eigen kracht de loutering beproeven wil, schijnt het Boed» dhisme een uitweg te bieden. Hier stelt de geest zichzelf de wet en stoot de vrije mensch zich aan geen dwang van kerk of dogma; tegelijk wenkt voor zijn verscheurd ge» moed een volstrekte rust. Liever dan het met het Katho» licisme te beproeven, welks tucht en dogma's hij voor de vrije persoonlijkheid onwaardig acht, zoekt hij zijn troost bij die luchtspiegeling van eenen staat van vrede, die Boeddhisme heet. Voor alle schatten der wereld aanvaardt hij de discipline der Kerk niet, zelfs niet voor dien van den innerlijken vrede, — totdat veel beproevingen hem eindelijk wijzer zullen maken. De hoogmoed houdt Van Eeden voorloopig van het Katholicisme af; de onvoldaan» heid drijft hem naar het Boeddhisme toe, welks waarheids» elementen hem een tijdelijke bevrediging schenken. Het bedwingen der begeerten, dat de kern van deze levensleer uitmaakt, leidt zichtbaar tot ontworsteling aan het leed; een gevoel van bevrijding en zekerheid zet in. Maar naar» mate de overige begeerten afsterven, trekken alle krachten der ziel zich samen in de ééne onverwoestbare begeerte tot inzicht. De ziel zelf zou moeten sterven, eer dit ver» langen bezweek; en dan, bij den dood der ziel, zou het Boeddhisme pas gelijk hebben en uitkomst bieden. Toch moet Van Eeden, van het Christendom vervreemd, en met een caricatuur daarvan op voet van onverzoenlijken oorlog, door het Boeddhisme vooral zijn aangetrokken als door een religie zonder kerk. Het schijnt, alsof aan de behoefte aan ethiek hier wordt voldaan, zonder dat het verstand te kampen krijgt met een God en diens geheimenissen en ondoorgrondelijkheid en het trotsch gevoel in opstand komt tegen eenig dwingend leergezag. De zalige vrede van het Oosten — op een afstand gezien zóó stoorloos — de gelaten wijsheid, die in Boeddha's beeltenis peinst, zijn

Sluiten