Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

16

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

overigens verwerpelijk genoeg — is hij allerminst aangelegd. De dichter moge door zijn eigen vizioen zijn bekoord, de mensch blijft onvoldaan. Onbewogenheid, zonder be» wust inzicht, is voor hem uitgesloten. Hij zou de wereld zien als «niet voor hem geboren», terwijl heel zijn geest tobt over de verhouding, van het eigen ik tot die wereld en over beider voldoenden grond! Zoo gauw de artistieke overspanning geweken is, houdt de mensch in hem de overhand; over de schijnbare rust van Ellen's naspel barst de slotzang los als een orkaan, in een woeste opsteigering naar het geheim des levens toe. Poelhekke spreekt van een krijgszang, en dat is het juiste woord. Het is de oorlogsmarsch van den mensch, die uit een begoocheling van vrede losbreekt en met alle macht, in wilde vertwijfeling het wereldraadsel bestormt. En wèl is deze verbijsterde opstorming naar het groote onbekende menschelijker dan de onwezenlijke berusting van het Naspel. Het Boeddhisme is er in overwonnen; maar met dat al wordt het probleem der smart door het Lied noch wijsgeerig, noch ethisch tot oplossing gebracht. Aan het eind wordt de storm eerst recht ontketend; het lied der smart vermocht niet te stijgen tot een lof der bevrijding, al bracht het zijn dichter .oogen» blikken van vergetelheid in lyrische verrukking.

Maar het is een feit van diep»menschelijke beteekenis, dat de smart hier werd begrepen als levensprobleem en niet ondergaan zonder meer als prikkel voor dichterlijke inspiratie. Hij cultiveerde het leed niet om wille van de schoonheid; hij achtte ook de lust in de smart en het behagen in de stemming booze begeerlijkheden, die over» wonnen moeten worden. De dichter voelde zijn leed lyrisch, maar de mensch begreep het ethisch, boven dat gevoel uit.

Daarmee was een dispositie ingetreden, van waar uit een ontwikkeling naar de katholieke leer van smart en zondeval en verlossing althans mogelijk is. Maar de on» bewuste geschiktheid voor de inwerking der waarheid en het aanvaarden daarvan zijn zeer onderscheiden. Wat een

Sluiten