Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

18

FREDERIK VAN EEDEN's ONTWIKKELINGSGANG

Met deze opvatting van het leven en haar artistieke vertegenwoordigers was de dichter van Ellen als voorbe* stemd, om in onverzoenlijke botsing te komen. Johannes Viator deed den storm losbreken. Diens ethische bespie* gelingen lossen het levensraadsel al evenmin op; in de tegenspraken van het pantheïsme loopen zij hopeloos vast. Voor het feit van zijn innerlijken tweespalt vermag het panthëisme geen verklaring te geven. Hij ziet zich zelf tusschen ziel en zinnen, deugd en zonde, onthechting en begeerlijkheid geslingerd, omhoog strevend en omlaag stor» tend; de tegenstrevende tendenzen zijn hem alle even reëel; zij verdeelen en verscheuren hem, en al zijn meditaties verklaren niet, hoe die tegenstelling en ontwrichting in de wereld zijn gekomen en hoe zijn aanvankelijke eenheid en ongereptheid geschonden raakten. De voor onverzoenlijk en tegelijk geUjkwaardig gehouden tegendeelen poogt hij terug te voeten op een dualisme, dat op zijn beurt het panthëisme tegenspreekt. Naast, zeg tegenover den God van het goede, neemt hij er een van het kwade aan; iedere neiging acht hij alleen bestaanbaar bij haar tegendeel. Marjon, de ideale, openbaart zelf haar duistere zuster als haar nood* lottig complement — alsof de voldoende grond van het booze in het goede zou gelegen zijn. Zóó opgevat, is den mensch inderdaad geen uitkomst uit deze verdeeldheid mogelijk; ziel en zinnen zouden beiden even machtig heer over den mensch zijn »w en niemand kan twee heeren dienen. Een dergelijk du$|isme, wijsgeerig niet te verant* woorden, stijft bovendien den hoogmoed, want bij alle walg over de zonde, wordt deze als een.noodzakelijkheid geduld, als de schaduw, die de deugd van nature werpt over de ziel. Voor walg en weerzin is hier ruimte; hier weent de weemoed, maar het geweten blijft stom. Alleen het christendom lost de tegenspraak op. De Satan heeft niet meer macht dan de mensch hem geeft;' hij is de be* koorder, de aanleider, maar de vrije mensch de zondaar. Alleen in de christelijke levensopvatting is het berouw

Sluiten