Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

FREDERIK VAN EEDEN's ONTWIKKELINGSGANG

29

de denker dus blijkbaar afgerekend. Hij acht een wijsheid mogelijk, wier wezen orde en structuur is boven veelheid van kennis; tegenover de positivistische berusting, dat de mensch alleen «beschrijven» kan, houdt hij vast aan de mogelijkheid tot kennis van den innerlijken aard der dingen. Voor de werkzaamheid van den geest, die de kennis zuivert en schikt tot wijsheid, vindt de dichter het markante beeld van de ingewikkelde machinerie van een oorlogschip, door het brein van één commandant bestierd, op één doel gericht.

Harmonie moet er in de wereld zijn en zij moet een doel hebben. Wereld en eigen leverrziet hij vol schijn van tegenspraken en tegendeelen; maar hij gelooft onverzettelijk aan een verzoening, aan een opweging der elkaar tegen* strevende krachten. Hij verwacht, dat uit de onrust eens de rust geboren zal worden. In de rust is het eenige, wezenlijke heil gelegen; de neiging tot dit heil ziet hij de wereld overal ingeschapen. «Zie hoe het leven de even dingen zoekt» — met dit vers zet hij den schoonen zeven* den zang in.

Wetenschap<op«zichzelf voert niet tot inzicht en heeft den mensch tot nog toe alleen in de onrust van den twijfel gestort. Voor de wetenschappelijke kritiek is de oude wereld* beschouwing onhoudbaar gebleken. De bloesem van het onbevangen, primitieve leven is ontbladerd; de tijd van de kinderlijkheid des menschen en van de poëtische aan* voeling van het leven is voorbij. De dichter versaagt echter niet; want op de feitelijkheden, die de wetenschap biedt, moet een reconstructie van onze levensopvatting mogelijk zijn; zelfs is daardoor de- weg geopend tot een dieper, begrijpen van bestendiger duur; het schoone poëtische leven kan hersteld worden op een hooger plan en in be* wuster houding, indien de wetenschap slechts dienstbaar wordt gemaakt als element in de structuur eener beschaving. Voor het oogenblik acht hij de wetenschap verdoold; zij overschat haar vermogens en gaat haar natuurlijke perken

Sluiten