Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

44

FREDERIK VAN EEDEN'S ONTWIKKELINGSGANG

maatschappelijke orde volgens bepaalde ethische normen onmogelijk zou zijn. Zij geert geen aanleiding tot de ver* zuchting, dat den mensch sociaal geen andere weg open zou staan dan het laten werken van veronderstelde econo* mische natuurwetten, waarvan hij het mogelijk wreed effect hoogstens zou kunnen verzachten.

Een dichter aan het hervormen van de maatschappij — het zal iederen spitsburger bedenkelijk lijken. Walden is uit idealiteit en ethische gezindheid geboren; maar zijn ondergang "mag niet worden aangemerkt als een proef* ondervindelijk pleidooi voor de tegen*stelling, dat de nieuwe ideologie natuurnoodzakelijk alleen mogelijk is als product van een betere economische organisatie. Al is het waar, dat Van Eeden op den grondslag zijner toenmalige levens* opvatting niet in staat was tot een bevredigende oplossing van het sociale vraagstuk, dit getuigt niet vóór het historisch materialisme. Behalve mogelijk door technische fouten in den opzet van het bedrijf, is de constructie van Walden ineengestort door het ontoereikende der ethische grond* slagen, zoodat het falen van dit experiment de noodzake* lijkheid eener ethiek als fundament der maatschappij dubbel demonstreert.

Men trachte daarom den Van Eeden van Walden niet te treffen met den dooddoener van het «communisme», dat hij zou hebben gepleegd.

Aan Walden lag de juiste gedachte ten grondslag, dat één mensch niet mag leven ten koste van de anderen. De vraag stelt zich aldus: waarom ging het met Walden mis, ondanks dit waarheidselement in zijn ideëelen, onderbouw? Bij de beantwoording treedt de tegenstelling aan het licht tusschen Van Eeden's toenmalige sociologie en het Katho* licisme.. Waarvoor leven wij, waarvoor werken wij? Deze problemen stimuleerden hem tot de overweging van het maatschappelijk vraagstuk. In ieder geval leven wij niet en werken wij niet om enkelen in weelde te laten baden. Zooveel is spontaan duidelijk; het is zeker, dat de mensch

Sluiten