Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

FREDERIK VAN EEDENS ONTWIKKELINGSGANG 59

geheel in het midden worden gelaten. Want zij bezitten objectieve realiteit, öf zij zijn het product van 's menschen werkzame verbeelding. Omdat in beide gevallen blijft opgaan, dat aan de vruchten de boom te kennen is, bewijzen Muralto's afdwalingen het gevaar eener exploratie van dezen aard, wanneer den mensch de onderscheiding van deugd en zonde naar vaste, objectieve wetten van moraal ontbreekt.

Volgen wij Van Eeden een oogenblik in Muralto's theorie, dat de droomen objectieve realiteit bezitten, met welke opvatting diens moreele verantwoording van het waakleven voor een groot deel staat of valt. Hij onderscheidt in de droomwereld, op het uiterlijk harer verschijnselen afgaande, het goede en het demonische element. Maar de vraag rijst al dadelijk, volgens welke nonnen hier Muralto schijn en wezen scheidt. Naar de daden, die zij inspireeren, naar de levensleer, die zij openbaren in symbolen, zal hij antwoorden; de kwade influisteringen komen van de demonen, de goede' van de hemelsche geesten. Hier wordt de moeielijkheid slechts verschoven. Want alles komt hierop neer: waaraan zijn de kwade inblazingen als kwaad, de goede als goed te erkennen? Hier kan alleen een absolute moraal, op goddelijk gezag aanvaard, de ware scheiding brengen. Muralto echter bezat een zoodanige moraal niet; in het aanvaarden en het verwerpen der veronderstelde revelaties was hij aangewezen op eigen gezag. Eene ontworsteling aan zichzelf, in het licht dier vermeende openbaringen, was dus van te* voren uitgesloten. Geen zelfbevrijding bevocht hij; hij verstrikte zichzelf in interpretaties, die eigen lust en neiging* hem onbewust dicteerden; de droomwereld openbaarde hem geen enkel geheim, maar verstokte hem in het kwaad. Ook was hij niet gewapend tegen die bijzondere sluwheid van het demonische, dat zich vertoonen kan in een schijn van deugd en schoonheid, zooals de Van Eeden van het Roode Lampje erkennen zou.

De droom sleurt Muralto neer in een zedelijke ontreddering. Anderen, de verhouding 'omkeerende, zullen zeggen,

Sluiten