Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

nieuwere en nieuwste biologische en psychologische wetenschappen, maar tot den mensen als zelfstandige persoonlijkheid.1)

Het standpunt van Mevr. Roland Holst komt mij dan ook onzuiver en dubbelzinnig voor: het marxisme als systeem is te strak van lijn en te absoluut van strekking, dan dat het een interpretatie zou kunnen dulden, die zij ervan tracht te geven; bovendien zal elke aan de biologie of eenige andere natuurwetenschap georiënteerde wereldbeschouwing nooit kunnen bevredigen een ontwakend besef van de waarde der geestelijke goederen, ook al aanvaardt die wereldbeschouwing „het aktieve — natuurlijk voorwaardelijk en in beperkte mate — doelmatig werkende aanpassingsvermogen van het organisme". Naar mijn meening overschat zij draagwijdte en strekking van haar, hoewel in verband met den vooruitgang der wetenschap aangevulde, maar toch nog steeds naturalistisch aangelegde levensopvatting.

Het is trouwens geen verschijnsel van den laatsten tijd alleen, dat men geen vrede meer heeft met de objectieve strekkingen van het historisch materialisme, hetwelk de maatschappelijke verschijnselen opvat als materieel mechanische, zij het dan ook organische processen: Bernstein in Duitschland, Troelstra bij ons te lande, verkondigden reeds een revisonisme in de sociaal-democratie, waarbij evenzeer nadruk gelegd werd op de werking van zelfstandige geestelijke krachten in den mensch, door wier functioneering het onmogelijk wordt bepaalde feiten sociologisch geheel, restlos, te v e r k 1 a r en. Zoo schrijft Bernstein dat „ideëen en ideologieën, moraal en rechtsbegrippen, tot op zekere hoogte hun eigen ontwikkeling hebben", terwijl Troelstra met name constateert, dat „het historisch materialisme als element eener nieuwe wereldbeschouwing groote waarde kan hebben, maar dat het, om als wereldbeschouwing te kunnen gelden, in zijn uitgangspunt te beperkt en in zijn methode,te eenzijdig is", zoodat „het dan ook op den duur den religieusen aanleg der menschen niet kan bevredigen". Troelstra — gelijk Mevrouw Roland Holst — zoekt dan ook naar „aanvulling van het historisch materialisme", maar, waar de revolutionaire marxiste deze verwacht van de

') „Feuenbaoh löst das religiöse Weeën in das mensohliche Wesen auf. A/ber das mensdhlidhe Wesen ist kein, <dem einzelnen Indiviiduom innewdhineades Abstraktum. In seiner Wirkliehkeit ist es das Ensemble der gesellsohaftliehen Verhaltniese". Marx over Feuerbach: stelling 6.

9

Sluiten