Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beheerscht door het maaksel van zijn eigen hand"; in denzelfden zm leert Marx, in het hoofdstuk over het ruilproces, dat men het geld, vervangen door het bloote teeken van geld, en den geldvorm niet aanvaardende als een bepaalden verschijningsvorm van daarin verborgen menschelijke verhoudingen, tot niets meer stempelt dan tot een willekeurig gedachtenvoortbrengsel van de menschen.

In dezen gedachtengang blijkt van een sterke verwantschap met het materialisme van Josef Dietzgen, door den schrijver van Het Kapitaal" zelf aangewezen als de man, „die zijn systeem hoog gehouden heeft tegen de geleerde en ongeleerde woordvoerders der Duitsche bourgeoisie"; met name aanvaardt Dietzgen in zijn studie „Das Wesen der menschhchen Kopfarbeit" de gevolgtrekking, dat „der Menschengeist ist eine körperliche Eigenschaft" dat „Geist ist ein Produkt der Materie",1) terwijl eindelijk het hersen- en gedachtenproces voor hem „nicht mehr und nicht wemger „reine" Tatigkeit ist wie die Funktion des Auges wie der Duft meiner Blume, oder die Warme des Ofens, oder die Erschemung des Tisches". In deze studie, waarin het Dietzgen te doen is om het wezen van het denken te leeren kennen, en waarin hu de algemeene natuur van het denkproces zich voorstelt te onthullen, tracht hij aan te toonen, hoe de kennis van dit proces ons het middel aan de hand doet al de algemeen© raadselen van de natuur en van het leven wetenschappelijk op te lossen.2) Voor Mevr. Roland Holst, in haar geschrift „Josef Dietzgen's Philosophie, gemeinverstandlich erlautert in ihrer Bedeutung für das Proletariat", gaat de arbeider-wijsgeer zelfs boven Marx en Engels uit, in zooverre dezen wel hadden gezegd, dat het stoffelijke in den geest wordt omgezet, maar niet hoe dat geschiedt.3) Dietzgen heeft volgens haar aangetoond, op welke wijze de geestelijke afbeeldsels tot stand komen, nl. als verbinding van de stof der zintuigelijke waarneming en de subjectieve eenheid van het bewustzijn. „De materieele natuurlijke homogeniteit van 'het zijn, die Engels slechts uitspreekt, leert Dietzgen ons b e g r ij p e n. Hij maakt ons door diepgaande ontleding en veelvuldige voor-

*) Vergelijk Ojderlbij het citaat van Engels op blz. 49, voor wien ook „der Geist selbst nur .das hödhste Produkt der Materie ist." *) Samtiiidhe (Schriften, I, .blz. 10.

5) Van deze absolute strekking van Dietzgen's kennistheorie is Mevrouw Roland Holst intussohen geheel teruggekomen.

51

Sluiten