Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kijk, dien hu heeft op het geheele maatschappelijke leren, om te zetten tot een afgesloten, voltooid stelsel, waarin zijn verhouding tot de volle werkelijkheid is vastgelegd. Anders gezegd: „Het Kapitaal" van Marx is een tot zijn uiterste consequenties doorgevoerd wijsgeerig systeem, toegepast op en in zijn bijzondere dialektiek pasklaar gemaakt voor economische verhoudingen, stoffelijke en geestelijke, zooals deze zich als zichtbare verschijnselen aan Marx voordeden.x)

In volkomen overeenstemming hiermede is voor Marx wien

„het te doen is om de natuurwetten zelve van de kapitalistische produktie, om die met ijzeren noodzakelijkheid werkende en zich verwezenlijkende strekkingen",—de individueele mensch, de mensch als persoonlijkheid, een te verwaarloozen factor, hoogstens een opeenhooping of een kruispunt van algemeenheden, een onzelfstandig werktuig van een onpersoonlijk proces: waar Marx aan Feuerbach verwijt, dat deze het godsdienstig wezen in het menschehjk wezen oplost, constateert hij daartegenover zeer nadrukkelijk, dat „das menscbïiche Wesen ist kein, dem einzelnen Individuum mnewohnendes Abstraktum. In seiner Wirklichkeit ist es das Ensemble der gesellschaftUchen Verhaltnisse".2)

») Masaryk stelt de vraag: „HaJben Marx und Engels thatsaehiich bewiesen, dass alle Ideologie — Staat, Recht, Religion, Sittldotukeit, Philosophie und Kunst —ihre reale Basis, ihre eigentliche Ursaohe in den ökonoimiscben Verhaltndssen hat?" Hij antwoordt: „Weder Marx noch Engels haben diesen Bewede geliefert. Es klingit das unglaublich umd ist doch ganz wahr; dn «lies Uwen Schriften findien wir nur die Behauptung des historischen Materialdsimus, nirgends wird jedoch der Veroueh gemacht, die Behauptung strenger zu beweisen." (tajp., blz. 138—139.)

Ik bou hier op willen antwoorden, dat het „bewijs" van een wereld- en levensbesohouwiing ndet geleverd kan worden: waarden laten izdch ndet bewijzen, zij laten izich [Slechts doorleven en ervaren, en hoogstens kan men bespreken waarom en dn hoeverre een bepaalde levensphilosophie zelf pretendeert te gelden, en op welke motieven hare fumdeering gegrondvest is; bedoelt Masaryk dit met zijn opmerking, dan stem ik volkomen met hem in, dat Marx en Engels in alle opzichten tin gebreke zijn gebleven.

Masaryk'e kritiek vloeit voort uit de eenigszins „enge" opvatting, die hij heeft van het fundament van Marx' leer.

2) Zie ook Karl Marx, Zur Kritik der Hegelschen Rechtsphdlosophie:

„Aber der Mensch, .das ist kein Abstraktes, auszer der Welt hockendes Wesen. Der Mensch, das ist die Welt des Menschen, Staat, Sozietat. Dieser Staat, diese Sozietat produziren die Religion, ein verkehrtes Weltbewuaztsedn, wedl eie eine verkehrte Welt eind. Die Religion ist die allgemeine Theorie dieser Welt, ihr enzyklopadisches Kompendium, ihre Logik in popularer Form,

86

Sluiten