Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

meen maatschappelijk bewustzijn, waarvan hij,'voor een stukje, de bijzondere drager is, en hetwelk aan alle arbeiders gemeen is.*)

Zoo wordt de voorstelling geconstrueerd, dat de arbeider de bezitter is van een, ba dat geheele levensproces van het maatschappelijk organisme wortelende en daarmede overeenstemmende, maatschappelijke arbeidskracht, die tot uiting komt in den abstract algemeen menschelijken arbeid; deze is op zijn beurt dan „die Reduktion der Arbeit auf unterschiedslose, gleichformige, einfache Arbeit, kurz auf Arbeit, die qualitativ dieselbe ist und sich daher nur quantitativ unterscheidet." De som van al deze arbeidseenheden vormt dan den geheelen maatschappelijken arbeid; het arbeidsproces vertoont zich nu in het waardevormingsproces alleen van zijn quantitatieve zijde, gemeten naar den tijd, in zijn beweging van nuttigen arbeid echter, welke gebruikshchamen voortbrengt, van zijn q u a 1 i t at i e v e zijde, nl. beoordeeld naar bijzonderen aard en manier, naar doel en inhoud: een bepaald, en zeer belangrijk stuk concrete werkelijkheid, brengt Marx alzoo geheel in de sfeer van het quantitatieve, waar hij nu methodisch van alles, wat geen mathematisch-mechanisch of biologisch proces is, afziet. Deze betoogtrant is dan alleen maar mogelijk, wanneer men de wetenschap, die de materie tot object van onderzoek heeft, verabsoluteert tot wereldbeschouwing.

Nergens duidelijker dan in dit principieel gedeelte, waar Marx gaat „aantoonen", dat deze abstractie van den algemeen menschelijken arbeid bestaat, existiert in, der Durchsohnittsarbeit, blijkt de overeenstemming van zijn geheele betoog met Hegel's, in formeele begripsconstructies zich aandienende, intui-

*) Deze voorstelling wert weer terug naar het idealistisch systeem van Meute, die zich uit het „bewustzijn in 'het algemeen" een „algemeen bewustzijn" vormt, en het eenheidsaspeet van het 'mensohelijk denken verheft tot den bestaansgrond aller dingen, en dan vervolgens uit deze vooropgestelde abstractie ad het bestaande afleidt.

Zie hierbij ook Dietzgen, „Die Religion der Sozialdamocratie": „Die Arbeit des Einzeïnen und die der Familie, die Arbeit der Fabrdk und die Arbeit der Gesellschaft iet ein Organdsmus, wo jeder Teil zuim Gesamimtprodukt beitragt. Der organische Beitrag laszt sich nicht mechanisch abwagen. Der Sazialismus verstekt, dasz die Arbedter Gddeder des Anbeitsprozesses sind."

(Samtdiche Schriften, Band I, bldz. 130). Vgl. hieronder blz. 110.

106

Sluiten