Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van verdwenen diersoorten hetzelfde gewicht als overblijfsels van arbeidsmiddelen voor de beoordeeling van vervallen economische maatschappijvormen." Trouwens, was het mogelijk een zoo fundamenteele fout aan te toonen in den opzet, in het fundament van Het Kapitaal, dan zou de craalificatie „meesterlijk", die Treub geeft van de uiteenzetting van het arbeidsbegrip van Marx, zeer zeker niet op hare plaats zijn: het hoofdwerk van den stichter der Internationale zou dan niets anders dan een „rammelend" betoog zijn, zonder beteekenis naar inhoud en vorm, zonder reëele waarde voor wetenschap of practijk, — wat het nu, juist wegens het volstrekte van zijn systeem, zeer zeker niet is.

Op het geestelijk moment wordt intusschen door Marx bij de bespreking van de factoren, die van invloed zijn op de ontwikkeling der maatschappij, telkens de aandacht gevestigd: het is nu niet de kunst om het bestaan en de werking dezer factoren aan te toonen, maar om hunne juiste sfeer in de realiteit van het sociale leven af te bakenen, juist te overzien in hoeverre zij eenerzijds zelf bepalend zijn, anderzijds slechts bepaald worden. En bier ligt een vraagstuk, dat de grootste verdeeldheid gebracht heeft onder hen, die zich allen volgelingen van Marx noemen, en zich beroepen op den naam van den meester, wanneer zij hun hemelsbreed uit elkaar loopende theorieën verkondigen: ik wil het belangrijke probleem bezien vnl. onder het licht der algemeene beschouwingen, waarin ik getracht heb de strekking van het psychologische en historische materialisme te schetsen.

Vooraf enkele citaten, alle ontleend aan het eerste boek van Het Kapitaal, waaruit blijkt, dat Marx met het bestaan van ideëele momenten wel degelijk rekening gehouden heeft; aan het achtste hoofdstuk, getiteld De Arbeidsdag, en wel de eerste onderafdeeling, De grenzen van den arbeidsdag, ontleen ik het volgende:

„Behalve op zuiver physieke, stuit de verlenging van den arbeidsdag op zedelijke grenzen. De arbeider heeft tijd noodig voor de bevrediging van geestelijke en maatschappelijke behoeften, waarvan de omvang en het aantal door den algemeenen beschavingstoestand worden beheerscht."

In de vijfde onderaf deeling, De strijd om den normalen arbeidsdag, van hetzelfde hoofdstuk lezen wij:

„Tijd voor menschelijke beschaving, voor verstandelijke ontwikkeling, voor de vervulling van maatschappelijke verrichtingen, voor gezellig verkeer, voor het vrije spel van lichamelijke en

135

Sluiten