Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De eigenlijke beteekenis van bet geestelijk levensproces is dus m bet kader van den hierboven ontwikkelden algemeenen gedachtengang, slechts aanvullend en volgend, nooit leiding gevend en bepalend: al kan daaraan zekere invloed niet worden ontzegd uit zichzelf vermag het niet in te grijpen in den gang der werkelijkheid. Zedelijke en verstandelijke, zoowel als godsdienstige eigenschappen, kortom het geheel der geestelijke levenskrachten aan welker spel met de hchamehjke levenskrachten Marx zooveel' beteekenis hecht voor de veelzijdige ontwikkeling van het individu, staan op de keper beschouwd toch maar op het tweede plan: zij worden gevormd door en ontwikkelen zich in verband met het geheel der productiekrachten en productieverhoudingen in een bepaalde ontwikkelingsperiode der gemeenschap, en gaan met die economische structuur, waarvan zij een aanhangsel zijn, ook weer te niet.*)

gesellecib.amiclb.ea Produkt, verkörperten Arbeit, ist er gleich der zu ihrer Produktion und Reproduk'tion gesellschaftldch nöthigem Arbeit": scherper dan hier kan m.i. de realiteit .van Marx* waardeleer niet geformuleerd worden.

In dit verband beeft voor mij de tegenstrijdigheid, die bestaat tusschen het Ie en het Ille Boek van Het Kapitaal —, die Bernstein in die Neue Zeit van 1897, bte. 337 erkent, en waarop ook Masaryk op blz. 858 de aandacht vestigt, terwijl Kuyper in zijn artikel „Over Waarde" (Marxistische beschouwingen, I, blz. 143) het bestaan daarvan evenzeer toegeeft, „wanneer men den tekst van de eerste honderd bladzijden van Deel I al te letterlijk neemt", — voor mij geen overwegende beteekenis: het moge jammer zijn voor de eenheid rvan de drie onderafdeeUngen van Het Kapitaal als het levenswerk van Marx, het systeem, dat eigenlijk in het eerste deel alleen is ontvouwd, blijft daardoor als zoodanig onaangetast. Hegei's dialectische methode en absolute philosophie hebben en houden hunne onvergankelijke waarde, en zijn speculatief systeem 'blijft als poging tot -realisatie van het verlangen om de eeuwige waarheid ongesluierd in het aangezicht te zien, van oneindige beteekenis voor het menschelijk (den ken, ook al kan „talrijke malen geconstateerd worden, dat hij, gelijk een grootmeester der redelijkheid past, het omgekeerde beweert van wat hij torgaans uitspreekt" (aldus de Sopper, Hegel en onze tijd, blz. 62); met Marx' systeem is het ndet anders: als systeem houdt zijn arbeidswaardeleer haar volstrekte waarde, ook al erkent hij in deel III van Het Kapitaal den invloed van de vraag op de waarde (vgl. Masaryk, t.ajp., blz. 252 en 253).

') De kunstenaar, die op den grondslag der marxistische levens- en wereldbeschouwing staat, ondergraaft daarmee ipso faoto den levensibodem van zijn eigen kunst: dimmers, de waarde, de gelding van zijn streven als zoodanig wordt tot verklaringsobject gekozen, en daarmede tevens weggeredeneerd, wegverklaard. '

144

ei

Sluiten