Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Gesellschaft ist die Geschichte von Klassenkampfen." Hij vestigt de aandacht op een moment in hun gedachtengang, waarvan het jammer is, dat het niet veel vroeger op zijn juiste waarde is getaxeerd: Woltmann noemt dit begrip van de „wederkeerige werking» _ zooals dit later uitvoerig toegelicht is — zelfs een „in den bisherigen Formulierungen unerhörtes neues Moment der Geschichte, aber geeignet, viele Einseitig'keiten der bisherigen Auffassungsweise zu mildern" (blz. 242), en hij meent, dat „viele Miszverstandnisse muszten aus der thatsachlichen psychologischen Mangelhaftigkeit der ursprünglichen Formulierungen notwendig entspringen." (blz. 251). *)

Er bestaat m.i. aanleiding de juistheid van deze opvatting m twijfel te trekken: het begrip der „Wechselwirkung" mag al niet onder deze quahficatie door Marx en Engels zijn vermeld, het heeft hun in zijn eigenlijke strekking en beteekenis — welke veel beperkter is dan die, door Woltmann en Bernstein daaraan gehecht — wel degelijk voor den geest gestaan.

Na geconstateerd te hebben, dat recht en staat de eerste ideologische machten zijn, die hun inhoud ontleenen aan economische verhoudingen, tot welker bevestiging en consoHdeering zij dienen, schrijft Engels, dat deze gedachtenconstructies zich in de voorstelling der menschen gaan losmaken van hun materieelen grondslag- door een langdurige cultiveering van deze geestelijke producten ontstaat zelfs de opvatting, als zouden zij om zichzelfs wüle bestaan, en als zelfstandige takken van wetenschap beoefend kunnen worden. Wat in zichzelf leege begrippen zijn, worden verheven tot realiteiten, totdat ten slotte „noch höhere, d. h. noch mehr von der materiellen, ökonomischen Grundlage sich entfernende Ideologien die Form der Philosophie und der Religion annehmen. Hier wird der Zusammenhang der Vorstellungen mit ihren materiellen Daseinsbestimmungen immer verwickelter, immer mehr durch Zwischenglieder verdunkelt. Aber er existirt-"2)

ij Ook Bernstein, in zijn „Voraussetzungen", meent, dat „dies etwas anders klingt" dan bet voorwoord van Marx' „Zur Kritik".

Pleohanow schrijft, dat Bernstein door de woorden van Engels: „Aber sie alle d. h. die politiscbe, recMliche, philosophische, religiöse, literarische, künstlerische u. s. w. Entwicklung, reagienen aufeinander und auf die ökonomisohe Basis", op een dwaalweg is gebracht (blz. 63);

2) Zie blz. 52.

159

Sluiten