Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Het wezen, de eigenlijke kern van Marx' en Engels' levensleer openbaart zich nu juist in hun kritiek op het materialisme van Feuerbach; het heeft nl. deze consequentie niet voorzien en niet kunnen voorzien, als gevolg van den toenmaligen stand der wetenschap, waarmede hij — Feuerbach — zijn opvattingen heeft vereenzelvigd: juist daarom heeft hij een zelfstandig, menschehjk wezen noodig, waarin het godsdienstig wezen opgaat, maar ook juist daarom „war die Politik für Feuerbach eine unpassirbare Grenze, und die „Gesellschaftslehre, die Soziologie für ihn eine terra incognita"."*) Het zuivere inzicht in het wezen der maatschappij kan men nooit krijgen, wanneer men dat menschehjk wezen opvat als „ein, dem einzelnen Individuum innewohnendes Abstraktum:" naar zijn eigenlijken aard en beteekenis is juist absoluut omgekeerd „das menschücho Wesen in seiner Wirkhchkeit das Ensemble der gesellschaftlichen Verhaltnisse", gelijk evenzeer „ „das religiöse Gemüth" selbst ein gesellschaftliches Produkt ist, und das abstrakte Individiium das er, Feuerbach, analysirt, in Wirklichkeit einer bestimmten Gesellschaftsform angehört." 2)

Deze tot hare uiterste consequenties opgevatte leer van het materialisme is het, welke aan Marx en Engels de argumenten aan de hand doet ter bestrijding van Feuerbach's inzichten: binnen zekere grenzen kan aan ideëele factoren waarde en beteekenis worden toegekend, op den langen duur is de geschiedenis der menschheid niets anders dan een herleiding van die idee op de sociale materie als het eenig zijnde. 3)

dualisme, hetwelk een gansch ander (denksysteem is dan het monistisch 'materialisme ■van Marx en Engels. *) Ludiwig Feuerbach, blz. 31.

Zie hierbij Plechanow, Die Grundprobleme des Marxistmus: „Auf dem Gebiet der Geschichte blieb Feuerbach Idealist, gleich den französischen Materialisten des achtzehnten Jahrhunderts, mit denen er überhaupt viel Gemeinsames hat". blz. 26.

*) Stelling 6 en 7 van Marx over Feuerbach.

De leer van de eenheid van denken en zijn, van subject en object wordt hier dus op maatschappelijk terrein onvoorwaardelijk gehuldigd.

*) In dit verband schrijft Plechanow zoo scherp en m.i. volkomen juist, dat Marx en Engels, „die Vater des wissenschaftldohen Sozialismus, trotz einiger ihrer heutigen Anhanger, bewusate Materialisten nicht nur auf dem Gebiet der Geschichte waren, sondern auch in ihrer Naturauffassung." (noot 1, blz. 97).

161

Sluiten