Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de ontwikkeling der stoffelijke productie, den boventoon voert, terwijl, naar dualistische beschouwing, de wederkeerige werking tusschen materieele en ideeële krachten een spel is van, op voet van gelijkwaardigheid op elkaar influenceerende, zelfstandige en van elkaar volkomen onafhankelijke factoren, zoodat nimmer als een axioma op den voorgrond kan worden gesteld, welke dezer momenten den doorslag zal geven: met name is het binnen de levensleer van het dualisme heel goed mogelijk, dat in den strijd met de objecten der natuurwetenschap, het mogen psychische of physische zijn, het geestelijke overwint.

Dit laatste gegeven nu, deze laatste veronderstelling is in Marx' gedachtengang een onmogelijk, een onhoudbaar gegeven: wanneer men de natuurwetenschap, ook in haren meest algemeenen zin, los van alle materialistische vooroordeelen, verabsoluteert tot wereldbeschouwing, en in de natuurwetenschappehjke objectenwereld de ware, alomvattende werkelijkheid ziet, kan men daarin aan waarden geen plaats bieden, kan men het geestelijke daarin niet erkennen. Het historische en zedelijke bestanddeel, dat Marx met name in de waardebepaling van de arbeidskracht constateert, heeft dan ook geen positieve beteekenis, maar slechts een negatieve, mzooverre uit dit ideëel moment blijkt, dat de nieuwe productiekrachten nog niet ten volle geconsolideerd zijn in de nieuwe productieverhoudingen, nog niet ten volle hebben kunnen doorwerken in en hun invloed doen gelden op het menschehjk denken, of, in de taal van het materialisme zelf, dat de stof, in zijn bepaalden, nieuwen socialen verschijningsvorm, nog niet „beslagen" is.

Dit punt is nu m.i. niet met die nauwkeurigheid en scherpte behandeld, waarop het, krachtens zijn belang, aanspraak heeft: Bernstein, en bij ons Troelstra en Mevrouw Roland Holst, hebben voor een interpretatie van de leer van Marx aangezien, wat inderdaad een omverwerpen van de fundamenten van die leer zelve is, en met name is door Bernstein het vraagstuk van de „wederkeerige werking", gelijk dat van de realiteit der waardeleer, verkeerd, of liever onzuiver gesteld.i)

De geestelijke vader van „het revisionisme in de sociaaldemocratie" schrijft in de laatste zinsnede van het voorwoord bij

*) „Het wijsgeerige of natuurwetenschappelijke materialisme is deterministisch, de marxistische geschiedenisopvatting niet: zij kent aan den eeonomischen grondslag van het leven der volkeren geen onvoorwaardelijk bepalenden invloed op de vormen van dat leven toe". Aldus Bernstein in *ijn „Voraussetzungen", blz. 15 der vertaling.

170

Sluiten