Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vangen is door de zichzelf bewegende materie, dan doet het vreemd aan, dat men aan Marx' arbeid de werkelijkheidswaarde ontzegt: zóó weinig is dit m.i. het geval, dat zijn leer van de burgerlijke maatschappij, gelijk deze leer culmineert in den warenvorm van het arbeidsproduct of den waardevorm van de waar, heteenige wezenlijke is.1) De schrijver van „Het Kapitaal" heeft niet noodig met hypothesen te werken: zooals „für Hegel der Denkprocess, den er sogar unter dem Namen Idee in ein selbstandiges Subjekt verwandelt, der Demiurg des Wirklichen ist, das nur seine auszere Erscheinung bildet", zoo doet Marx het materieele proces samenvallen met het wereldproces. Buiten de sociale materie is er niets, deze is het ware werkelijke, en economisch komt deze via de zelfontwikkeling der stof tot bewustzijn van zichzelf in de waardeidee; in dit algemeen verband beschouwd is zelfs Sombart's resumptie „Der Werthbegriff ist allerdings ein Hilfsmittel unseres Denkens, dessen wir uns bedienen, um die Phanomene des Wirthschaftlebens uns verstandlich zu machen", m.i. principieel onjuist: zóó weinig is Marx' waardewet slechts een hypothese, waaraan geen empirische geldigheid, zou toekomen, dat zij integendeel Marx' denken is, de volheid der economische realiteit in zich omvat. 2) Zijn waardewet

1) Het merkwaardige hoofdstuk van het Eerste Boek van Het Kapitaal, Die Verwandlung von Geld in Kapital, Die allgemeine Formel des Kapitals, is geheel In dezen gedachtengang opgetrokken: de waarde is daar een soort „automatisch" „Subjekt eines Processes, worin er unter dem bestandigen Wechsel der 'Formen von Geld und Waare, seine Grosze selbst verandert, sich als Mehrwert von sich selbst als ursprünglichem Wert abstösst, sich selbst verwerthet...."

„Der Werth der Waaren stellt sich hier plötzlich dar als eine prooessirende, sich selbst bewegende Substaniz, für welche Waare und Geld beide blosze Formen."

') Men vergelijke hierboven blz. 140 v.v.

Kuyper, in zijn „Marxistische beschouwingen I, Over waarde", blz. 199 v.v., geeft een zoo voortreffelijk overzicht van den stand van het vraagstuk, en vermeldt de ter zake bestaande litteratuur zoo volledig, dat ik veilig volstaan kan met een verwijzing naar zijn betoog.

Had hij zijn kritiek gehouden binnen het algemeene raam van de door mij aangegeven directieven, dan geloof ik, dat zijn betoog meer afdoende geweest zou zijn: aan bet hypothese denkbeeld vasthouden, — waarvan hij nl. de mogelijkheid veronderstelt —, beteekent inderdaad niet minder, dan dat „het geheele marxistische systeem in de lucht hangt" (blz. 201 en 202).

Wanneer Werner Sombart schrijft: „die Marx'sche Theorie mag widerlegbar sein, aber widerlegt ist sie noch nicht", is dit m.i. volkomen juist; ik wil zelfs

181

Sluiten