Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ook te zoeken in het spiritueele deel van het leven, breekt men dus met het „verklarend" natuurwetenschappebjk karaker van Marx' absolute philosophie, en werpt daardoor tevens overboord de zekerheid dier „sociale", op den bodem der organische of anorganische natuurwetenschap opgetrokken maatschappijleer, de exactheid van haar resultaten, de vastheid, waarmede zij voortschrijdt bi het vergaderen van nieuwe kennis, die telkens de oude aanvult, en ook daar waar zij misvattingen herstelt, de wetenschap rijker maakt. De onverbloemde minachting, die uit den geheelen arbeid van Dietzgen blijkt voor de geestelijke opvatting van het leven, of liever, zijn meest volkomen negatie van dit geestelijk leven, is juist kenmerkend voor zijn naturalisme: het is hem een „Phanthasterei", een leeg gesöhermutsel met woorden, kortom, „der Menschengeist ist eine körperliche Eigenschaft", en van alle waardebeoordeeling, van elke waardeering der verschijnselen ziet zijn levensleer principieel af. In dezen gedachtengang — want zij beroept zich tot twee keer achtereen op de opvattingen van Dietzgen, — stelt Mevrouw Roland Holst de vragen of „de ideeën, die, dat wisten wij, de wereld regeeren, niet, gelijk wij aannamen, wortelen in den bodem der economische behoeften en begeerten? Leven zij integendeel een geheimzinnig eigen leven; kennen wij de wetten nog niet, waarnaar zij zich uitzetten en plotseling aanzwellen tot stormen, die vastgewortelde neigingen, sterke verlangens, redelijke inzichten als zwakke halmen neerslaan?"1) Het stellen zelf dezer vragen druischt reeds vierkant in tegen het systeem van Dietzgen.

De deterministische verklaring, door Trotzky gegeven van het falen der Internationale in den wereldoorlog als gevolg van het milieu, waarin de sociaaldemocratie en de arbeidersbeweging zich bevonden, aanvaardt Mevr. Roland Holst, en juist daarom doemen er voor haar problemen van verre strekking op, die leiden tot „een nieuw inzicht omtrent de kracht der „wisselwerking":" de invloed van de burgerlijk kapitalistische omgeving zou zóó groot zijn, „dat zij de werking van den primairen factor der maatschappelijke ontwikkeling, de productiewijze en de uit haar resulteeTende productie(klasse) verhoudingen zeer sterk zou kunnen wijzigen en zelfs tijdelijk geheel opheffen."2)

i) Ter inleiding van de brochure van Trotzky: „De oorlog en de internationale", blz. VIII.

*) Ter inleiding blz. XVI.

Deze opvatting gaat dus lijnrecht in tegen de meening van Engels, neerge-

187

Sluiten