Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en van Marx' systeem zeker niet te vinden is, zie ik niets minder dan een uiting van het verlangen om de knellende banden der natuurwetenschappelijke wereldbeschouwing te verbreken, die de ware werkelijkheid in materie en kracht meent gevonden ite hebben, en in wier denkschema voor waarden geen plaats is; in de absolute philosophie heeft alleen het algemeene beteekenis, en het karakteristieke, het individueele, het concrete, het „Einmalige", bestaat daar alleen als een geval van het algemeene, hetzij men dit in ideëelen dan wel in materieelen zin opvat. Juist daarom „ordnet sich bei Marxens Lehrer Hegel der Einzelne durch den höheren menschlichen Willen, dessen Objekt der natürliohe Wille ist, in das soziale Ganze ein. Bei Marx, dem umgekehrten Hegel, wird der Einzelne durch die auszeren Verhaltnisse in das soziale Ganze eingeordnet: es ist, dynamisch betrachtet, die notwendige Entwicklung, die der menschliche Wille zu wollen gezwungen ist und die der menschliche Wille deshalb ausführt."1)

Zooals voor Hegel, „die Wahrheit ist, dasz nur eine Vernunft, ein Geist ist, dasz der Geist als endlicher nicht wahrhafte Existenz hat", zoo „erscheint (bei Marx) die Arbeit, die so gemessen ist durch die Zeit, in der Tat nicht als Arbeit verschiedener Subjekte, sondern die verschiedenen arbeitenden Individuen erscheinen vielmehr als blosze Organen der Arbeit": de idee der persoonlijkheid kan hier niet tot 'uitgangspunt genomen zijn.

Inderdaad kunnen wij hier constateeren, dat TiralstKt, jujst door het op te nemen voor de idee der persoonlijkheid als drager van geesteh'jke waarden, den grondslag der marxistische staathuishoudkunde ondergraaft: het historisch materialisme van Marx is te strak van lijn en te absoluut van strekking, dan dat het voor eenige „aanvulling", op welk gebied dan ook, vatbaar zou zijn. 2)

Hoe met name een hang naar het rehgieuse leven bepleit kan worden met een beroep op Dietzgen's wijsbegeerte, is mij volkomen

*) Aldus Sven Heiander, Marx und Hegel, blz. 25.

Het beroep van Troelstra op de Nieuw-Kantianen onder de socialisten is in dit verband teekenend, omdat ook zij in een dwangsysteem van eeuwige, constante relaties de verwezenlijking van de idee der menschelijke persoonlijkheid niet kunnen plaatsen: vandaar het streven van velen hunner, o.w. Woltmann, den band tusschen Marx en Hegel izooal iniet te ontkennen, dan dien toch, via de wijsbegeerte van Kant, te verzwakken.

a) Vgl. Bernard Bosanquet, The philosophical theory of the State, blz. 182 v.v. True contrast: Automatism and Consciousness.

193

Sluiten