Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tot de leer van het begrip. In die zelfontwikkeling van het begrip uit het onbepaalde „zijn", komt het „zijn" tot zichzelf, verschijnt het als datgene, wat het van den beginne reeds was.

De idee in haar anderszijn is de natuur: de antithese van de logica is de natuurleer. De idee verkeert zich in het andere van haarzelf, de natuur is eene „Verauszerlichung der Idee", zoodat de eenheid van het begrip daarin verborgen is. De absolute idee komt nu in de natuur als het andere van haarzelf tot zichzelf als geest: langs den weg van stelling, tegenstelling en vereeniging komt de natuurleer, door de algemeene bewegingsleer, de leer der bijzondere verschijnselen en de leer van het leven heen, tot de geestesleer. „Ook deze is zelf weer een kring van kringen; het begint met den subjectieven geest: door anthropologie, phanomenologie en psychologie gaat het naar den objectieven geest, die zich openbaart in recht, moraliteit en zedelijkheid, om zoo tot absoluten geest te worden in de drieheid van kunst, godsdienst en wijsbegeerte. Deze drie hebben alle hetzelfde object, denzelfden inhoud: het absolute. Zij verschillen alleen in de wijze, waarop zij het vatten: de kunst in het zinnelijke, de godsdienst in de voorstelling, de Wijsbegeerte in het begrip. Het slot van het systeem is een geschiedenis van de wijsbegeerte, waarin beschreven wordt de weg der zelfbewustwording van den absoluten geest, die haar consummatiepunt bereikt in de absolute philosophie van Hegel."1)

Zoo is het geheele wereldgebeuren begrepen als de zelfontwikkeling van het begrip, uit het meest leege „zijn" tot de volheid van den absoluten geest, die zichzelf heeft leeren kennen als het begrip.

In methode en systeem, in de diepste kern van hun betoog, openbaart zich hier de meest volkomen overeenstemming tusschen Marx' en Hegel's leer: wat het zoo moeilijk maakt om hun gedachtengang te begrijpen, is het in alle opzichten gesloten karakter van hun wijsbegeerte. Wat bij Hegel het begrip is, is bij Marx de waarde: zóó als Hegel'é systeem niets anders wil zijn dan de tot begrip van zichzelf gekomen werkelijkheid zelve, en, waar zijn identiek is met bewustzijn,, in den opzet van het betoog reeds het resultaat en in het resultaat de opzet omsloten ligt, zoo is Marx' Kapitaal niets anders dan de doorgronding van de warenidee als de-zichzelf bewust geworden, de „gestolde" maatschappelijke werkelijkheid, zoodat de waardeleer zonder de maatschappijleer, maar evenmin de maatschappijleer zonder de

i) T>ê S opper, t.ajp. blz. 32 v.t.

205

Sluiten