Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

und dann, was das Nahere oder Besondere derselben anbetrifft, dem Belieben eines jeden Einzelnen üb er lassen b liebe, dar aus zu machen was er wül." x) In volkomen aansluiting hiermede wil Marx een „rationeele" staathuishoudkunde leveren, en verloopt voor Engels de geschiedenis „nach Art eines Naturprozesses, und ist auch wesentlich denselben Naturgesetzen unterworfen": de functie, die Hegel echter zoekt in de „zelfontwikkeling van het begrip", wordt bij Marx vervuld door de zelfontwikkeling der materie, die tot bewustzijn van zichzelf gekomen is in de idee der waar. 2)

Gelijk Hegel zijn logica eens in omgekeerde richting voorgedragen heeft, zou Marx zijn Kapitaal, als kritiek der staathuishoudkunde, hebben kunnen beginnen met het einde, of nog meer algemeen gezegd, met elk punt waarmede hij deze studie nu niet begint, en zoodoende in laatste instantie tot de gevolgtrekking komen, dat „een gebruikslichaam of goed „dus" slechts waarde heeft, omdat abstract menschelijke arbeid daarin behchaamd of gematerialiseerd is", een conclusie, die hij nu als een axioma op den voorgrond stelt. Ook hier is Marx' wijsheid in hare centrale wetenschappelijkheid, gelijk Hegel's zuivere rede, cyclisch: „auf diese Weise zeigt sich die Philosophie als ein in sich zurückgehender Kreis, der keinen Anfang im Sinne anderer Wissenschaften hat." In zooverre is Marx' methode evenmin als die van Hegel „eene" methode: zij is uiteendenkend (analytisch) en ineendenkend (synthetisch), herleidend (inductief) en afleidend (deductief) in eenen, zij is eigenlijk in het geheel geen methode. Zij is het zich ontwikkelende absoluut ware zelf, in materieelen zin opgevat.8) Beider speculatieve stelsels zijn absoluut: beiden moeten absoluut philosoof zijn, of niet zijn. Een tusschenweg is niet denkbaar.

*) Blijkens zijne inaugureele oratie „Exacte rechtswetenschap" — de titel spreekt reeds voor zichzelven —, schijnt bij ons Van Vollenhoven veel voor dit standpunt te gevoelen.

*) Vgl. Engels, Ludwig Feuerbach, Hoofdstuk IV.

s) In de voorrede tot de tweede uitgave van Het Kapitaal schrijft Marx, dat de door hem gebezigde methode weinig begrepen is, zooals reeds blijkt uit de verschillende, elkaar tegensprekende opvattingen: ik kom op dit punt in de volgende afdeeling terug.

Op blz. 68 en 113 hierboven heb ik de door Marx gebezigde methode omschreven als deductief; in het kader van den idaar geivolgden gedachtengang, waar de economische oervorm reeds geconstrueerd is, kan ik die qualificatie verdedigen, maar men zie nu wel in, dat zij in haar algemeenheid onvolledig is.

209

Sluiten