Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

schrijft, dat „an die Stelle der Selbstentwicklung der Ideen als notwendige Grundlage der geistigen Geschichte die Selbstbewegung der ökonomischen Interessen und Produktivkrafte ist getreten", *) is het bijzonder belangwekkend na te gaan, op welke wijze bij — en met hem voor een belangrijk deel de Neo-Kantiaansche sociaaldemocraten — „die Rückkehr zu Kant", ook ten aanzien van de uitlegging van „Het Kapitaal" bepleit.

In de eerste plaats wijst Woltmann op Marx' terminologie, die allerminst die van den koelen, van den beschouwenden waarnemer is: „sind denn Ausdrücke wie Ausbeutung, Ausplünderung, ausgepumpte Beute, Hundelöhne, unbezahlte Arbeit, Kindersklaverei, blinde Raubgier, Klassenjustiz, u.s.w., die in ahnlicher Fassung immer wiederkehren, — rein wissenschaftliche Urteile? Wenn das Kapital als „von Kopf bis Zehe aus allen Poren blut- und schmutztriefend" hingestellt wird, wenn Marx darauf hinweist, dasz mit der „Entwicklung der kapitalistischen Produktion wahrend der Manufakturperiode die öffentliche Meüiung von Europa den letzten Rest von Schamgefühl und Gewissen eingebüszt hatte und die Nationen zynisch mit jeder Infamie, die ein Mittel zur Kapitalakkumulation war, renommierten," — was liegt darin anderes als eine sittliche Brandmarkung, eingegeben ven einer sittlichen Empörung gegen Ungerechtigkeit und Unmenschlichkeit!"2)

Hetzelfde onzuivere moment in de waardeering van het geestelijk leven, dat wij geconstateerd hebben in den algemeenen gedachtengang van Bernstein, kunnen wij nu ook bij Woltmann aantoonen, wanneer hij, in verband hiermede, noemt als leiddraad voor zijn onderzoek het inzicht, „dasz der geistige Lebensprozesz ein ebenso selbststandiger Faktor in der geschichtlichen Entwicklung ist wie der ökonomische, und dasz sowohl die geistige wie ökonomische Geschichte des Menschengeschlechts ihren gemeinsamen Ursprung in der allgemeinen biologischen Naturgeschichte haben." 3)

In deze laatste opvatting ligt bovendien een tweede methodische fout van Woltmann's argumentatie: waar hij biologisch tracht aan te toonen, dat de zedewet de in ons tot bewustzijn gekomen natuurwet zou zijn, overschat hij de beteekenis der biologie als zuiver verklarende natuurwetenschap, wanneer bij haar in betrekking brengt

ï) Blz. 176.

*) Blz. 207 en 208.

*) Blz. 269.

230

Sluiten