Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

realiteit, nl. het geheel der productie- en runverhoudingen, wordt de arbeider in het arbeidsproces verteerd, maar is omgekeerd tevens de voortbrenging van een nieuwe arbeidersklasse wezenlijke bestaansvoorwaarde voor de kapitalistische maatschappij. „Het kapitalistisch productieproces, als geheel of als reproductieproces beschouwd, brengt dus niet alleen waren en meerwaarde voort, het brengt voort en bestendigt de kapitaalbetrekking zelve, aan den eenen kant den 'kapitalist, aan den anderen kant den loonarbeider." *)

Hoe consequent materialistisch Marx denkt, blijkt wel overtuigend hieruit, dat er van een verschil tusschen individueel en sociaal materialisme voor hem eigenlijk geen sprake is: er bestaat één materialistische levensleer, en deze openbaart zich kortweg hierin, dat het ideëele niets anders is dan het in het menschehjk brem omgezette en overgeplaatste materieele. Het materiaal, de stof, die men te verwerken heeft, verschilt natuurlijk al naar gelang van het terrein dat men betreedt, en de verschijnselen die men onderzoekt, op hunne eigenlijke, mtrinsieke beteekenis tracht te taxeeren, maar over de geheele linie geldt principieel van den verschijningsvorm in tegenstelling met de werkelijkheid, welke die gedaante aanneemt, hetzelfde dat van alle verschijningsvormen en hun verborgen inhoud . geldt: achter de gangbare voorstelling van het dagelijksch leven moet door de wetenschap de verborgen inhoud gezocht worden, en deze is het materieele.2)

Dit materieele, zooals het zich ter verklaring van het individueele leven openbaart in de Werking van kracht en stof, en ter verklaring van het sociale leven 'in de productie- en ruilverhoudingen, is het eenig werkelijke: de verabsoluteering van dit uitgangspunt tot wereldbeschouwing is het kenmerk van Marx* levensleer. 8)

Individueel en sociaal materialisme gebruikt Marx dan ook

') Slotzinsnede van „Eet Kapitaal", I, Enkelvoudige reproductie.

s) In denzelfden zin Masaryk, „Die philosophischen und sociologischen Grundlagen des Marxismus", blz. 92: „Marx ist Materialist und darum ist er consequenter Weise Materialist auch in der Geschichte, das ist selbstverstandlich."

Vergelijk hierbij intusschen noot 1 op blz. 83.

*) Stammler, „Wirthschaft und Recht," blz. 67, noemt het dan ook „d i e grundsützliche Einheit des sozialen Lebens, welche die

306

Sluiten