Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

door elkaar heen: in zijn psychologische uiteenzetting van het individueel arbeidsproces lezen wij bijv. in eens, dat „niet wat gemaakt wordt, maar hoe, met welke arbeidsmiddelen, de economische tijdperken onderscheidt." Een paar bladzijden verder schrijft hij weder, dat „dieren en planten niet alleen producten zijn van arbeid bijv. van het vorige jaar, maar ook in hunne tegenwoordige gedaante producten van een door vele geslachten, onder menschelijk toezicht door middel van menschelijken arbeid, voortgezette verandering:" de geheele arbeidskracht van vroegere geslachten, d.z. dus die geslachten zelf, treden ons alzoo tegemoet in de arbeidsproducten,*) en juist daarom heeft „de bouw van beenderenoverblijfselen voor de kennis der organisatie van verdwenen diersoorten dezelfde beteekenis, als overblijfselen van arbeidsmiddelen voor de beoordeeling van vervallen economische maatschappijvormen." „De arbeidsmiddelen zijn aanwijzingen voor de maatschappelijke verhoudingen waarin gewerkt wordt," en van hieruit kan dus ook het'geestelijk leven gereconstrueerd worden. 2)

Deze sociale natuurwetenschap heeft als wezenskenmerk met de anorganische en organische natuurwetenschap gemeen, dat zij, in hare verabsoluteering tot wereldbeschouwing, de werkelijkheid met volstrekte zekerheid en nauwkeurigheid tracht te beheer-

materialistisehe Gesehichtsauffassung als formales Prinzip seiner wissenschaftlichen Durchforschung behauptet."

Op blz. 81 omschrijft hij als kenmerkend „Moment des sozialen Lebens die von Menschen "herrührende Begelung ihres Verkehrs und Miteinanderlebens."

') Ik verwijs hier naar de opvatting van Engels, volgens wien „die bisherige Geschichte nach Art eines Naturprozesses verlauft, und auch wesentlich denselben Naturgesetzen unterworfen ist", zoodat „die Menschen ihre Geschichte selbst machen," d.w.z. dat zij zelve de geschiedenis uitmaken.

Vgl. Heinrich Cunow, Die Marxsche Geschichts-, Gesellschafts- und Staatstheorie, II, blz. 338; den zin van Engels' opvatting omschrijft hij aldus, dat „die Geschichte besteht nur aus der Summe der menschlichen Handlungen und deren Wirkung auf das gesellschaftliche Leben"....

„Die Motive der Handelnden sind g e s el 1 s c h a f 11 i ch determinier t."

2) Dit materialistisch karakter van Marx' arbeid niet besproken te hebben, lijkt mij de onvolledigheid van Sven Helander's arbeid, waar hij het Marxisme als uitsluitend in Hegeliaanschen zin doordachte materialistische wijsbegeerte opvat en begrijpt.

Plechanow, „Die Grundprobleme des Marxismus," legt daarentegen den klemtoon op het materialistisch karakter van Marx' arbeid: naar mijn inzien is het juist de combinatie van deze twee gedachtenconstructies, die het wezenlijke kenmerk van „Het Kapitaal" blootleggen.

307

Sluiten