Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

17

— „Ga zitten. Acht beklaagden zijn ter dood veroordeeld." Alleen één werd er vrijgesproken.

Een tweede episode kenschetst hem nog beter. Hij wordt opgebeld door den bovengenoemden Gabriel Schön, die in den hoorn zegt:

— „Ik stuur je een „manus" (boeventaal voor man), maak hem „Engelsen" (dood)!"

— „Stop!" antwoordt Cserny (in orde).

De persoon in kwestie, die de misdaad had begaan zonder legitimatiepapieren in vaandrigsuniform te gaan wandelen, wordt naar het Batthyanyi-paleis gebracht; Cserny beveelt, hem eerst te martelen en dan te dooden. Toevallig werd het lijk van dezen vaandrig Dobsa uit de Donau weer opgevischt; in zijn borst waren vier kogelgaten; beide armen en de onderkaak waren gebroken.

Psychologisch is Cserny niet gemakkelijk te begrijpen. Zijn zonderlinge dos, het imponeerende zwaaien met zijn mes bij het geven van bevelen, de gewaagde en phantastische reis naar Moskou, maken een hysterisch getinten indruk. Duidelijk psychopathisch is zijn wreedheid, het eischen van absolute gehoorzaamheid, het niet dulden van de geringste tegenspraak, zijn opvliegendheid. Zeer sterk van de „norm" wijkt hij blijkbaar niet af.

Een eigenlijke geesteszieke vindt men onder de terroristen niet. Geen enkele lijder aan dementia praecox, epilepsie of een andere dementie-proces is er bij, afgezien van twee debielen. Het meerendeel zijn uitgesproken psychopathen. De spiritus rector is een intelligent mensch, Tibor Szamuelly. De wreedheden zijn bedreven door Budapester apachen, onder leiding van psychopathen als Szamuelly en Cserny. Zonder deze terreur zou de commune waarschijnlijk even onbloedig zijn verloopen als de eerste, nationalistische revolutie, een half jaar vroeger.

De geheele revolutie was het werk van eenige intelligente, jonge, zeer arme, zeer verbitterde mannen; sans-culotte's, die niets te verliezen hadden en alles te winnen. De sterkte van hun wil en de onverschilligheid voor het lijden van anderen is opvallend. Hun leven van armoede, worsteling en miskenning wordt afgesneden door den oorlog; de vrede vindt hen terug als doelbewust agitator; later werpen zij zich op als diktator. Dat hun opzet is mislukt, ligt aan uitwendige omstandigheden; evenals bij het ineenstorten van de Parij sche commune in 1871, was een buitenlandsch leger, hier het

Sluiten