Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

13

schappen als vorm, uitgebreidheid, kleur, toon, gewicht enz; enz. bezitten en dat men ze practisch benutten kan. Iets psychisch als voorstellingen of ideeën zijn ze dus niet, zij zijn wel voorwerpen, niet inhouden van ons bewustzijn. Als voorwerpen zijn ze iets, dat van ons bewustzijn onafhankelijk is, dus iets objectiefs, reëels en daarom verkeert het absolute idealisme, dat ze tot voorstellingen maakt, in dwaling. Maar evenzeer doet dit het zuivere positivisme, wanneer dit meent, dat we de dingen precies waarnemen, zooals ze zijn. De ervaring leert reeds daarom het onjuiste hiervan, omdat onze zinswaarnemingen van velerlei afhankelijk en derhalve relatief zijn. Zoo zijn b.v. de gezichts- en de gehoorswaaraemingen afhankelijk van den afstand, licht- en luchtinvloeden, verder zijn er diverse physiologische en psychologische voorwaarden. Die talrijke invloeden hebben tengevolge, dat verschillende menschen (of ook dezelfde menschen onder verschillende omstandigheden) dezelfde voorwerpen verschillend waarnemen, wat op zich zelf reeds bewijst, dat we de dingen niet an sich waarnemen. Diverse ervaringen bewijzen ons, dat het uiterlijk waargenomene relatief en niet zuiver objectief is ; het is verschillend naar gelang van de verschillende voorwaarden en omstandigheden, waaronder het is waargenomen. Positivisme, ook wanneer men het — zelfs quasi-noviteiten schijnen steeds aantrekkelijk — als leer der werkelijkheid aankondigt, kan ons daarom evenmin voldoen.

Resultaat van ons onderzoek is dus, dat het absolute idealisme dwaalt, wanneer het de waarnemingen tot het uitsluitend psychische beperkt en dat het zuiver positivisme in zooverre dwaalt, dat wij de dingen precies zoo zouden zien als ze zijn. Als resultaten tusschen de werking der dingen van buiten en de terugwerking van den kant der zintuigen hebben ze zoowel subjectieve

Sluiten