Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

16

met de feiten en wetten der wetenschappelijke ervaring en een gezuiverde philosophisch gegrondveste teleologie — niet een naieve phantastische — de plaats van het buiten de doelleer om werkende mechanisme te doen innemen.

Wat is immers de kern van Stern's Personalisme? Hij gaat er o. m. van uit, dat, waar de psycholoog met bewustzijnsverschijnselen, daden, disposities en de persoon zelf, de physioloog met physische verschijnselen, daden, disposities en het organisme te doen heeft, bij de bovenste trappen binnen elk der beide verbindingssystemen de woorden psychisch en physiek een geheel ander, veel meer natuurlijken zin gekregen hebben, dan zij bij de onderste trappen hadden. Zijn inderdaad verschijnselen of psychisch of physisch en daardoor volstrekt heterogeen - wat heeft immers een voorstelling met een hersenproces, een gevoel met een verandering der bloedcirculatie, een kleurgewaarwording met een oplossing in het netvlies, buiten tijdovereenkomst, gemeenzaam - bij een overgang van verschijnselen naar daden en disposities hebben de uitdrukkingen psychisch en physiek reeds hunne eigenaardigheid verloren. De daden van het denken en willen zijn toch zelf niet meer psychisch, maar hebben psychische wederwaardigheden tot einddoel; de daden van ademhaling etc. zijn niet zelf physiek, maar zijn werkzaam aan physiek materiaal Daarentegen is er nu opeens' een overeensternming gekomen, waarvan men bij de verschijnselen nog geen vermoeden heeft: elke daad, physiek of psychisch, is een eenheidsdaad met een op de mdividueele doeleinden gerichte tendenz. Zelfs zijn de daden somtijds absoluut niet meer aan het alternatief psychisch-physiek onderworpen. Bij de disposities treedt de idee van het staan buiten psychisch en physiek beide nog meer naar voren; als chronische neigingen tot het

Sluiten