Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

21

gelukt het hem zeer zeker aan te toonen, dat deze, hoewel als idee tot verwezenlijking neigende, toch bedriegelijk zijn. Maar dat hier opzettelijk uitgesproken onwaarheden zouden voorkomen, blijkt allerminst; wel worden ons voortdurend illusies en suggesties vertoond. En in de tweede plaats past reserve tegen dit radicalisme, omdat men o. i. wel alle methoden van waarheidsvorsching moet gehanteerd hebben, voordat men zich tot zulk een uitspraak mag gerechtigd achten.

Al bestaat er daarom aanleiding de conclusies waartoe Paulhans leer komt, cum grano salis aan te nemen, als cultuurhistorisch verschijnsel heeft zij misschien een des te grooter beteekenis waar zij, van de hand van een hoogst beteekenisvol auteur, komt uit Frankrijk en niet uit het land, waaruit reeds verschillende, door sommigen voor destructief gehouden, de beteekenis der irrationaliteit aantoonende werken gekomen zijn.

Daaronder neemt, naar het mij wil voorkomen, Vaihingers Philosophie des Alsob — Vaihinger is trouwens blijkens de in de Vorbemerkungen zur Emführung geciteerde werken niet specifiek Duitsch, maar zeer internationaal geschoold — ondanks zijn onvolkomenheden, een hoogst belangrijke plaats in. Dengenen, voor wie de erkenning van het eigen fictieve karakter den zin dezer philosophie opheft, mag gevraagd worden of zij dan niet consequent zouden handelen alle systemen, die de waarde van ook andere irrationeele elementen erkennen of voorop stellen b.v. die van suggestie, illusie — men denke aan Nietzsches *) Wille zum Schein — voor zinneloos te verklaren. Of de irrationaliteit toch immers betrekking heeft op de waarheidsvorsching zelf

•) Hoe verschillend deze trouwens begrepen wordt moge blijken uit het op zie» zelf al merkwaardige feit dat hij Tan tijd tot tijd van twee uiterste zijden naar Toren wordt

gebracht. Maar dat dan ook ter wille Tan een element waarvan Nietxsche zelf

hoogstwaarschijnlijk de aanwezigheid ontkend zou hebben. O heilige irrationaliteit!

Sluiten