Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

34

men, daar dit mogelijk en veel te lang verwaarloosd is, zich duidehjker voor oogen moeten stellen welke beteekenis aan de rechtsbegrippen in het dagelijksch leven toekomt, waartoe vooral ook een veel meer psychologische vorming van de juristen dan gebruikelijk was het hare kan bijdragen. Daar vroeger uitvoerig hierbij werd stilgestaan, wordt naar die studie (Collectieve psyche in Recht en Staat) verwezen; thans moge er, meer direct in verband met het huidige vraagstuk, aan worden herinnerd, dat het psychologisch inzicht speciaal ook omtrent het menschelijk tezamenleven voor den jurist van de grootste beteekenis is, in zooverre het, ook gehuld in de nieuwere vormen, die de psychologie als collectieve psychologie vertoont, voor oogen houdt hoe de menschen deels door liefde en verwante gevoelens, instinctmatige sympathie, deels door berekening worden bijeengehouden, evenzeer als door diverse antipathiën van elkaar verwijderd; hier wordt veel, ook aan anthropologie en ethnologie ontleend, materiaal tezamengebracht, dat genetische benadering van kennistheoretische vraagstukken mogelijk maakt. Bevangen als de menschelijke geest veelal in romantische neigingen was, kan hij er zoodoende ook eerder toe worden gebracht zich van eigen menschelijke waarde rekenschap te geven, wanneer men er meer van overtuigd wordt hoe onder verschillende omstandigheden levende menschen zich niet alleen totaal verschillend kunnen ontwikkelen, maar door diverse mentaliteit de feiten ook verschillend zien. In meer dan één opzicht belangrijk is zeer zeker het feit, waarvoor men — bevangen door Heraclitus' leer van den strijd als oorzaak van alle dingen en Hobbes' homo homini lupus — ontoegankelijk scheen, dat juist de primitieve nog bestaande stammen in betrekkelijken vrede, zonder veelvuldig voorkomenden moord en geheel zonder leugen en hst leven. Zeker

Sluiten