Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

39

eenigermate en dan nog maar in de hoofden van enkelen bestaat, zal zijn uitgebreid en toegenomen. Zal de algemeene meening niet langer blijven onder den invloed van de idee der geldigheid van het Darwiniaansch beginsel ook voor de menschelijke maatschappij, en evenmin van die der noodzakelijkheid der onderworpenheid aan een der onderling strijdlustige, blijkbaar met machtsbegeeren onafscheidelijk verbonden kerkgenootschappen, dan zal zij te eerder moeten komen onder de macht van iets, wat in ieder geval eerder dan egoïsme de zelfopoffering benadert Eene evolutie, die nu eenmaal gaat in de richting eener duidelijke machtsstijging zal natuurlijk niet zoo gemakkelijk van koers veranderen, maar een vooruitgang, die dien naam werkelijk verdient, heeft vóór alles behoefte aan een ideëel karakter.

Het is dan ook niet te verwonderen, dat er in onzen tijd allerlei, in dit opzicht harmonische, geluiden weerklinken, die een naam prevelen. Nu eens heet het menschheids- of wereldgeweten, dan coUectieve emotie voor het ideëele, verder weder anders. Maar de bedoeling is dezelfde. De vraag of zoo iets mogelijk is, is maar niet met een enkel ja of neen te beantwoorden. Het feit alleen dat het iets irrationeels bevat, behoeft voor de vorming van iets rationeels geen bezwaar te zijn. Zeker is het volkomen waar, dat ter bestrijding van een machtswaan en vorming van het gewenschte X niets ongeschikter en verkeerder zou zijn dan de onttrekking van die elementen aan den strijd, zonder welke eene overwinning uitgesloten ware. Een atheïsme (voor sommigen grenzend aan pantheïsme), waarin zoo'n groot deel der denkende menschheid van onzen tijd, evenzeer als b.v. Socrates en Confucius in de Oudheid, bedekt of openlijk, is vervaüen, behoeft - speciaal in de gevallen waar het in devotie verre boven het heidendom eenerzijds, boven menig vastgeroest sectaris anderzijds

Sluiten