Geen zoekvraag opgegeven

Tekst
Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

63

en te wisselvallig. De mensch ziet daarin slechts een minieme belemmering, waaraan hij telkens tracht te ontkomen. Meer of minder gelukkig moge hij daarin slagen en voor de wetenschap mogen de diverse pogingen daartoe beteekenis hebben, van een zedelijk resultaat kan hier geen sprake zijn.

De natuurlijke sanctie wordt in de menschelijke ontwikkelingsgeschiedenis steeds meer door de sociale sanctie aangevuld, die zich vooral in den vorm van arbeidsverdeeling voordoet Deze bedoelt zoo te functioneeren dat al het benoodigde beter en gemakkelijker tot algemeen nut strekt en dat eigenbelang en concurrentie samenwerken om loon naar werken te verschaffen. Dat de uitkomst niet steeds aan de verwachting beantwoordt en het egoïsme niet uitsluitend in de richting van het goede doel voert is even zeker als dat de concurrentie den handigste laat zegevieren. Want zij laat soms tevens den minder gunstig gesitueerde zonder erbarmen ondergaan, tolereert ook middelen die niet steeds door den beugel kunnen en volstrekt steeds niet het algemeen ten nutte komen.

Zonder twijfel speelt de in de derde plaats te noemen religieuse sanctie, die voornamelijk in een vrees voor vergelding door straf, minder in hoop op belooning, bestaat voorzooverre ze althans het gemoed werkelijk ontroert, een belangrijke rol; de mysterieuse ongenaakbaarheid van de Godheid, de sluier waarmede het hiernamaals bedekt blijft houden de phantasie op bijzonder wijze bezig en oefenen op menig gemoed een onweerstaanbare bekoring uit. In kracht wint deze sanctie het, vanwege de alomtegenwoordigheid der Godheid en de universaliteit harer macht waaraan niet te ontkomen valt, van andere sancties. En toch is zij niet zonder bedenken. Is immers het goede, dat slechts of in hoofdzaak om godswil gebeurt, wel zoo uiterst

Sluiten